mtri.me

Quy tắc dọn dẹp DNS của domain lâu đời bằng AI agent

Sun, 16 Aug 2026 00:00:00 GMT

Tôi có một domain mua từ nhiều năm trước, vẫn giữ làm kỉ niệm và chờ project phù hợp. Vẫn gia hạn mỗi năm. Redirect mất hiệu lực từ lâu, ai bấm vào cũng ra trang lỗi. DNS bên trong là một mớ hỗn độn. Lần này dọn cho xong, giao việc cho một AI agent xử lý trên Cloudflare (có thể áp dụng với các trang mua bán domain khác đều được), mình chỉ ngồi xác nhận.

Việc đầu tiên: đọc, không sửa. Liệt kê hết bản ghi DNS, nhìn một lượt. Có một dòng CNAME tên như liên quan mail mà không phải. Nó trỏ tới một dịch vụ hosting web khác, không liên quan gì đến mail. Tàn dư của những lần thử cũ, giờ tôi cũng không nhớ và không dùng. Cái tên hợp lý là lý do nó suýt lọt qua.

Tạo token mới cho agent. Không đưa full quyền, chỉ cấp quyền sửa DNS. Chưa đủ. Cần thêm quyền tạo redirect, lại thiếu. Đoán tên quyền hai lần, sai cả hai. API trả lỗi xác thực, không nói vì thiếu quyền hay vì chọn sai tên. Lên thẳng trang tài liệu chính chủ mới ra tên quyền đúng. Quyền thêm ở cấp tài khoản hoá ra dư.

Giữa chừng, phát hiện domain không còn làm web, nhưng mail vẫn nhận bình thường. Bảy bản ghi MX, một SPF, hai bản ghi xác thực gửi thư, vẫn chạy, ai mà để ý. Xoá lộn một cái, thư sẽ bị đánh dấu spam, hoặc mất luôn. Không cảnh báo nào hiện ra lúc xoá. Chỉ biết khi thư không tới, lúc đó đã muộn.

Trước khi xoá, agent cần phải hỏi. Chờ một câu trả lời rõ ràng bằng lời mới bấm. Xoá xong chưa phải xong: chạy lại lệnh kiểm tra, mở trình duyệt xem redirect có chạy không. Gặp lỗi quyền, sửa, chạy lại, thấy nó trả về như mong đợi, vậy mới xong. Cuối cùng, ghi lại: đổi gì, vì sao, ngày nào. Domain để không cả chục năm, chẳng có gì đảm bảo lần tới còn nhớ, ngoài một dòng ghi chú.

Nguyên tắc

Thấy bản ghi lạ, đừng đoán. Không hiểu thì chưa được xoá. Hỏi trước, xoá sau.

Cấp quyền vừa đủ cho việc cần làm, không cấp trước cho chắc. Thiếu thì thêm sau, từng cái một.

Đụng tới email, phải hỏi trước một câu: domain này còn nhận thư không. Có câu trả lời rõ ràng rồi mới xoá. Im lặng không phải là câu trả lời.

Khi thực hiện việc xoá phải hỏi, không tự động chạy. Agent liệt kê xong phải hỏi lại, chờ trả lời bằng lời mới được làm tiếp.

Xoá xong không có nghĩa là xong việc. Phải thấy nó chạy bằng một lệnh kiểm tra, không phải bằng cảm giác.

Ghi lại đổi cái gì, vì sao, ngày nào. Trí nhớ không đáng tin bằng một dòng ghi chú.

Quy tắc chuyển Google Drive đầy dung lượng giữa 2 tài khoản

Sat, 15 Aug 2026 00:00:00 GMT

Tài khoản Google Pro của mình hết hạn. Mình không gia hạn. Dung lượng sắp rớt về gói free. 117.01GB đang dùng. Hạn free chỉ 15GB. Google báo email ngừng nhận từ 6/9/2026 nếu không trả tiền tiếp.

Mình còn một tài khoản khác, nhiều dung lượng hơn. Chọn chuyển, không trả thêm tiền, không xoá bớt.

Hỏi bạn mình, Tony (Claude Code expert), hướng làm. Câu trả lời gọn gàng: trong nhà Google thì cài gws CLI. Giao agent viết script. Kèm vài lưu ý. Ba lưu ý đó là ba mục lớn bên dưới: ưu tiên file nặng và cũ nhất, tự migrate quyền truy cập kèm shortcut trỏ về, không đụng Sheets/Docs/Slides.

Đây cũng là cách tụi mình hay trao đổi về vấn đề kĩ thuật: hỏi và trả lời nhanh bằng nguyên tắc, không đi sâu vào cách làm, định hướng bằng từ khoá.

Việc, nói gọn: chuyển file Drive từ tài khoản A sang tài khoản B vì A hết chỗ. Giữ link chia sẻ cũ. Giải phóng dung lượng thật, không phải chỉ chuyển chỗ. Đọc xong làm được ngay, không cần hỏi lại từng bước.

Đăng nhập 2 tài khoản Google

Hai tài khoản. Hai chỗ lưu token đăng nhập riêng. Không dùng chung một chỗ.

Đăng nhập xong, kiểm tra ngay. Xem đúng email tài khoản chưa rồi mới đi tiếp. Lệnh chạy không báo lỗi không có nghĩa là đăng nhập đúng.

Đăng nhập được không có nghĩa là gọi được Drive API. Tài khoản thứ hai gần như luôn cần thêm quyền. Thêm vào Test User trên màn hình OAuth consent (GCP Console, mục APIs & Services). Hoặc cấp role roles/serviceusage.serviceUsageConsumer trên project GCP đang dùng. Đọc kỹ thông báo lỗi. Google thường chỉ luôn link console hay tên role cần cấp.

Trình duyệt nhớ tài khoản cũ. Mở màn hình xin quyền, nó tự chọn tài khoản đó, không hỏi lại. Phải tự chọn "dùng tài khoản khác", hoặc mở cửa sổ ẩn danh.

Chỗ lưu token mới tạo chưa có OAuth client riêng. Dùng lại client_secret.json đã có sẵn, một OAuth client dùng được cho nhiều tài khoản. Không cần tạo OAuth client mới cho mỗi cặp tài khoản.

Chọn file nào cần chuyển

Chỉ chuyển file do tài khoản nguồn sở hữu ('me' in owners). File người khác chia sẻ vào Drive của mình không tính vào dung lượng của mình, để yên.

Bỏ qua file gốc của Google Workspace, không tải nguyên bản được: Docs, Sheets, Slides. Forms, Drawings, Sites cũng vậy nếu gặp. Cộng thêm thư mục và shortcut. Không ép chuyển. Ghi chú lại là bỏ qua.

Cú pháp tìm kiếm q của Drive API không lọc được theo dung lượng file. Lấy hết thông tin file về bằng files.list, tự lọc và sắp xếp bằng code.

Ưu tiên chuyển theo đúng thứ tự được giao: nặng trước, cũ trước, hay gì cũng được. Không tự chế thêm tiêu chí khác.

Chuyển từng file

So md5Checksum giữa file gốc và file mới upload trước. Khớp mới đi tiếp. Không khớp thì dừng lại, không đụng vào file gốc.

Share lại quyền truy cập. Lấy permissions.list từ file gốc. Gọi permissions.create cho file mới. Tắt sendNotificationEmail, khỏi spam email người được chia sẻ. Quyền owner cũ chuyển thành writer trên file mới. Chuyển quyền sở hữu thật là việc khác hẳn (transferOwnership: true). Chỉ dùng khi mục đích là chuyển quyền sở hữu, không phải copy file.

Xong hai bước trên mới đưa file gốc vào thùng rác. Gọi files.update với trashed: true. Không gọi files.delete (xoá vĩnh viễn), trừ khi được yêu cầu rõ ràng bỏ qua thùng rác.

Cần giữ đường link cũ hoạt động thì tạo một Drive shortcut (mimeType: application/vnd.google-apps.shortcut, shortcutDetails.targetId là id file mới), cùng tên, đặt trong thư mục cha của file gốc. Việc này chạy bằng tài khoản nguồn, dùng id thư mục cha bên tài khoản nguồn, không phải thư mục bên tài khoản đích.

Vấn đề kỹ thuật riêng của Drive API

Lệnh đụng tới nội dung file (files.get?alt=media để tải, upload qua files.create/files.update) có thể chạy hàng giờ. File lớn, mạng chậm, cứ vậy. Đặt timeout tính bằng giờ cho các lệnh này. Lệnh lấy metadata (list, get không kèm alt=media, permissions.*) thì giữ timeout ngắn bình thường.

Lưu trạng thái từng file ra một chỗ riêng, theo id file trên Drive: đã xong, hay lỗi. Chạy lại thì đọc chỗ này trước, bỏ qua việc đã xong. Việc chuyển Drive lớn gần như chắc chắn sẽ đứt giữa chừng, cứ giả định vậy.

Thử chuyển một file nhỏ trước. Biết công cụ giới hạn gì (đường dẫn file local, dung lượng upload tối đa) rồi mới chạy hàng loạt.

Tải file có content-type là application/json trên Drive dễ bị công cụ HTTP tự ý parse thành JSON thay vì ghi ra byte thô cho lệnh alt=media. Kiểm tra kỹ output byte thật với loại file JSON, đừng giả định mọi mimeType đều tải giống nhau.

Theo dõi một lượt chuyển file chạy lâu: im lặng không có nghĩa là nó chết. Upload, chia sẻ quyền, đưa vào thùng rác, tạo shortcut, không bước nào đụng ổ đĩa local. Xem CPU có tăng không. Xem còn tiến trình con đang chạy không. Rồi mới kết luận nó treo.

Bước hay bị quên nhất: thùng rác vẫn tính vào quota

File vào thùng rác trên Drive vẫn tính vào storageQuota.usage cho tới khi gọi files.emptyTrash hoặc Google tự xoá sau khoảng 30 ngày. "Đã chuyển sang tài khoản kia" và "đã giải phóng dung lượng tài khoản nguồn" là hai việc khác nhau. Đừng báo việc thứ hai khi chưa kiểm tra lại số liệu.

files.emptyTrash là xoá vĩnh viễn, hết luôn 30 ngày khôi phục. Hỏi xác nhận trước khi gọi, và đối chiếu danh sách file trong thùng rác (q: "trashed=true", so số lượng, tên file) với danh sách vừa chuyển trước khi xoá hẳn.

Sau khi gọi emptyTrash (hay bất kỳ thao tác xoá hàng loạt nào), gọi lại about.get(fields="storageQuota") để chắc chắn usage đã giảm. Đừng giả định lệnh chạy thành công là quota đã cập nhật ngay, đôi khi cần vài chục giây.

An toàn khi thao tác

Cơm treo

Wed, 05 Aug 2026 16:26:00 GMT

Đây chắc không phải lần đầu mình nói về điều này: trả cho người sau. Tiếng Anh tạm dịch là pay it forward.

Nhiều bạn nhỏ [nhỏ tuổi hơn mình] không biết trên đời có kiểu bán đồ "treo" như vầy, hay gọi là cơm-treo. Giải thích dông dài cũng mất công, nhìn hình là hiểu.

Cơm "treo": một hình thức để lại một hoặc nhiều phần ăn cho những hoàn cảnh khó khăn hơn trong cộng đồng, mà vẫn ủng hộ quán ăn.

Mình không thích dùng chữ "từ thiện". Đơn giản chỉ là một cử chỉ nhỏ, để một ngày, một góc thế giới nhẹ nhàng và vui vẻ hơn một chút.

Cơm treo là chuyện thường ở Sài Gòn. Ngày trước mình từng làm một bạn barber tròn mắt vì yêu cầu "hớt tóc treo". Tiệm nhỏ trên gác một căn hẻm Phú Nhuận, gần đường Trần Huy Liệu. Hớt xong, mình trả gấp đôi tiền, kèm câu: "Anh trả cho người sau luôn."

Em thợ đứng hình mấy giây, không hiểu ý mình. Giải thích nhanh: trả hai suất, người sau trả tiếp thì chuỗi kéo dài, không thì cũng không sao, một ngày tốt đẹp. Rồi đi, mình cũng không quay lại kiểm tra chuỗi đó ra sao nữa, chắc cũng chục năm hơn.

Trả cho người sau mà, quan tâm chi nhiều. Có người hỏi "lỡ họ gian thì sao?"

— Ủa, làm người ai làm vậy.

Và hôm nay quán lại +1 suất cơm treo, mà phải đúng kiểu: "Tiền còn lại em gửi", chỉ tay vô tấm bảng trên tường.

Địa chỉ: quán cơm gà gần internet cao-tốc trên đường Trần Quang Khải, Quận 1, chỗ giang hồ mạng ngày xưa ai cũng biết.

Tri Agent-Native Standard

Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 GMT

Version: 0.1
Date: 2026-06-22
Owner: Tri Vo
Status: Published

Purpose

This standard defines how Tri's tools, repositories, CLIs, and agent workflows should be designed so that humans and AI agents can work on the same system safely, clearly, and repeatably.

The goal is not to make tools "AI-assisted" as an afterthought. The goal is to make the system agent-native from the start: legible to humans, operable by agents, auditable through files and git, and reversible when something goes wrong.

Core Principle

Agent-native means:

A capable agent can understand the workspace, choose the right primitive actions, execute them through stable interfaces, report progress, and leave behind a clear audit trail that a human can review or revert.

CLI-first is a strong foundation, but it is not enough by itself. A CLI becomes agent-native only when it also supports context, parity, composability, safety, observability, and rollback.

Design Layers

1. File-First, Git-Backed

Prefer files as the shared interface between human and agent.

Use files for:

Content
Drafts
Configuration
Policies
Logs
Context
Templates

Use git as the audit trail whenever possible.

Rules:

Important agent changes should be represented as file diffs.
Content should be readable without a proprietary UI.
A human should be able to inspect, edit, revert, or cherry-pick agent work.
Generated work should avoid hidden state unless the hidden state is mirrored in a readable file.

Examples:

src/content/links/*.md
src/content/posts/*.md
inbox/*.md
AGENTS.md
agent-log/*.md

2. Draft Before Public

The default agent behavior is preview or draft, not publish.

Rules:

/zk <url> means preview and analysis only.
draft means create a non-public artifact.
publish, đăng luôn, or a similarly explicit instruction means public release is allowed.
Public actions must be reported with final URLs and verification status.

Recommended flow:

/mt link preview <url>
/mt link draft <url>
/mt link publish <slug> --confirm

For public-facing repositories:

draft: true by default for agent-created content.
draft: false only after explicit approval.
If direct publish is allowed, the command should make that clear.

3. Every Public Action Has a Rollback

Any command that changes public state must have an obvious reverse path.

Required pairs:

/mt link publish <slug>
/mt link unpublish <slug>

/mt post publish <slug>
/mt post unpublish <slug>

/mt deploy promote <id>
/mt deploy rollback <id>

Rules:

Publish without unpublish is incomplete.
Delete should prefer reversible archive/trash behavior.
Destructive actions require confirmation or --force.
Non-interactive destructive actions require explicit confirmation flags.

4. CLI Is the Agent API

The CLI is the stable operating contract for both humans and agents.

Rules:

The CLI should expose the real product model, not internal implementation details.
Commands should be readable as human workflows.
Every important command should support machine-readable output.
The CLI should work without a UI.

Good:

/mt link preview https://example.com
/mt link draft https://example.com --repo mtri-site
/mt link publish wc2026-live-hub --confirm

Avoid:

/mt create --type link --mode live --strategy auto --target src/content

5. Human-Readable and Machine-Readable Output

Every important command should have two output modes:

Human mode for terminal use.
Machine mode for agents and scripts.

Human output should answer:

What changed?
Where is the file?
What is the current state?
What is the next suggested action?
What URL or artifact should be checked?

Machine output should be stable:

/mt link draft <url> --json

Example JSON:

{
  "status": "drafted",
  "path": "src/content/links/example.md",
  "slug": "example",
  "draft": true,
  "next": "/mt link publish example --confirm"
}

Output rules:

Primary output goes to stdout.
Diagnostics, progress, and errors go to stderr.
Support --json for structured output.
Support --plain for stable line-based output when useful.
Respect NO_COLOR, TERM=dumb, and --no-color.

6. Primitive First, Workflow Later

Build small reliable primitives before creating high-level automation.

Primitive commands:

/mt link fetch <url>
/mt link extract <url>
/mt link preview <url>
/mt link draft <url>
/mt link publish <slug>
/mt link verify <slug>
/mt link unpublish <slug>

Workflow commands can come later:

/mt link save <url>
/mt weekly-links build
/mt newsletter draft-from-links

Rules:

Do not hide too much judgment inside one giant command.
Make each primitive idempotent when possible.
Let agents compose primitives into new workflows.
Promote repeated human requests into workflow commands only after the pattern is proven.

7. Context Is Product State

Agents need local context before action.

Each important workspace should include an agent-readable context file.

Recommended files:

AGENTS.md for operating rules.
README.md for human overview.
context.md or docs/agent-context.md for current policy and conventions.
CHANGELOG.md or agent-log/*.md for notable changes.

Context should define:

Default behavior.
Approval policy.
File structure.
Naming conventions.
Draft/publish rules.
Style and tone.
Rollback instructions.
Known risks.

Example policy:

## Publishing Policy

Agents may create drafts without approval.
Agents must not publish public content unless Tri explicitly says "publish", "đăng", or "public luôn".
After publishing, agents must verify the live URL and report the commit.

8. Visible Progress, No Silent Mutation

Agents should not silently mutate important files or public state.

For multi-step work, report:

What is being inspected.
What decision was made.
What files will be changed.
What has been committed.
What has been verified.

Progress states:

previewed -> drafted -> committed -> deployed -> verified

Rules:

Before editing, state the intended edit.
After editing, state the changed file.
After public deploy, verify the live URL.
If verification fails, say so clearly and give the current state.

9. Approval Based on Stakes and Reversibility

Approval requirements depend on risk.

Low-risk and reversible:

Reading files.
Searching.
Creating local drafts.
Creating non-public notes.
Running harmless validation.

Usually okay without explicit approval.

Medium-risk:

Committing to a repository.
Creating a pull request.
Editing shared docs.
Changing config.

Proceed when the user's intent is clear; report the action.

High-risk:

Publishing public content.
Sending messages as the user.
Posting to social media.
Emailing external people.
Deleting or overwriting important data.
Money, legal, health, or security actions.

Require explicit approval.

Rule of thumb:

If it leaves the machine, affects other people, or is hard to undo, confirm first.

10. Parity Map

Agent-native systems need parity between human capabilities and agent capabilities.

For each entity, map the full lifecycle.

Example for link:

capture -> preview -> draft -> edit -> publish -> verify -> unpublish -> archive

The CLI should expose each lifecycle stage.

Parity checklist:

Can the human do this in UI or git?
Can the agent do the same through a stable tool?
Can the result be inspected as a file?
Can the action be reversed?
Can the output be consumed by another tool?

11. Composability

Agent-native tools should work together.

Rules:

Commands should accept stdin where useful.
Commands should produce output that another command can consume.
Support --json for structured chaining.
Support stable slugs and IDs.
Avoid hidden UI-only state.

Example:

/mt link extract <url> --json \
  | /mt link draft --stdin --repo mtri-site \
  | /mt link verify --stdin

12. Error Handling and Recovery

Errors should help humans and agents recover.

Rules:

Validate early.
Fail with actionable messages.
Avoid raw stack traces by default.
Use predictable exit codes.
For expected failures, suggest the next command.

Default exit codes:

0 success
1 generic failure
2 invalid usage or validation error
3 missing dependency
4 authentication or permission failure
5 network or remote service failure
6 verification failed

Example:

Error: live URL returned 404 after deploy.
State: committed, not verified.
Next: run `/mt link verify wc2026-live-hub` or check Cloudflare Pages deploy.

CLI Design Standard

Every CLI spec should include:

Name
One-liner
Command tree
Usage synopsis
Args and flags
Output contract
Error and exit code map
Safety rules
Config and env precedence
Examples
Rollback commands
Agent-readable --json examples

Default global flags:

-h, --help
--version
-q, --quiet
-v, --verbose
--json
--plain
--dry-run
--no-input
--no-color

Config precedence:

flags > env vars > project config > user config > system config

Example: `/mt` command

One-Liner

/mt manages Tri's personal site content through a file-first, git-backed, agent-native workflow.

Command Tree

/mt link preview <url>
/mt link draft <url>
/mt link publish <slug> --confirm
/mt link verify <slug>
/mt link unpublish <slug>
/mt link list

/mt post draft <source>
/mt post publish <slug> --confirm
/mt post verify <slug>
/mt post unpublish <slug>

/mt note draft <source>
/mt note publish <slug> --confirm

/mt site status
/mt site deploy
/mt site verify

Publishing Flow

/mt link preview https://example.com
/mt link draft https://example.com --repo mtri-site
/mt link publish example --confirm
/mt link verify example

Safe Default

If the user gives a URL without saying publish:

/mt link preview <url>

If the user says "save this":

/mt link draft <url>

If the user says "publish this":

/mt link publish <slug> --confirm

Agent Operating Rules

Agents working under this standard must:

Read workspace context before acting.
Prefer preview or draft before publish.
State intended edits before making them.
Use stable CLI/tool interfaces instead of UI automation when available.
Keep changes file-first and auditable.
Use --json when chaining tools.
Verify public URLs after deployment.
Report commit IDs and file paths.
Provide rollback options after public changes.
Never silently publish public content unless explicitly instructed.

Maturity Levels

Level 0: Manual

Only humans can operate the system. Agent must click UI or guess.

Level 1: Scriptable

There are scripts, but they are inconsistent and undocumented.

Level 2: CLI-Friendly

There is a usable CLI with help, flags, and stable commands.

Level 3: Agent-Friendly

The CLI has --json, --dry-run, predictable output, and clear errors.

Level 4: Agent-Native

The system has context files, parity maps, draft/publish policy, rollback commands, progress states, audit trail, and verified outcomes.

Target for Tri systems: Level 4.

References

Agent-native guide: https://every.to/guides/agent-native
CLI design before UI: https://medium.com/@julian.oczkowski/design-the-cli-before-the-ui-5ff93c29e882
Create CLI skill: https://github.com/steipete/agent-scripts/tree/main/skills/create-cli
Command Line Interface Guidelines: https://clig.dev/

World Cup 2026 Live Hub

Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 GMT

Link đáng lưu vì nó làm tốt một việc tưởng nhỏ: biến dữ liệu World Cup 2026 thành một hub có cảm giác "đang sống", không chỉ là bảng lịch thi đấu.

Điểm hay nhất không nằm ở hiệu ứng, mà ở product thinking: nguồn dữ liệu rõ ràng, refresh theo ngữ cảnh, có fallback khi API lỗi, và không bịa các metric như xG hay win probability nếu nguồn miễn phí không có.

Về UI, đây là một ví dụ tốt cho dashboard sự kiện: header kiểu broadcast, live ticker, filter chip, match card, dark/light theme và cách tổ chức thông tin đủ dày nhưng vẫn scan nhanh.

Agent-native architecture, in practice

Sun, 21 Jun 2026 00:00:00 GMT

Lời giới thiệu của tôi: đây chính là mô hình mtri.me đang hướng tới — mỗi commit là một bản nháp, xuất bản chỉ là một lần merge. Toàn bộ nội dung sống trong git, agent soạn nháp, mình review và publish bằng tay.

Người nhện đã dẫn tôi học làm game ra sao?

Fri, 24 Oct 2025 17:00:00 GMT

Hay câu chuyện về kết nối các chấm nhỏ của tôi.

Năm 2004, vừa vào đại học, một trường có tiếng ở Hà Nội, với nhiều người có lẽ đó là một trong những khoảng thời gian nhẹ nhàng, và có thể thoải mái một chút rồi sẽ học tiếp.

Nhưng tôi thì có lẽ suy nghĩ khác, hoặc là do thói quen từ nhỏ đã học, làm việc nhiều hơn các bạn ngang lứa.

Từ nhỏ tôi học lớp song ngữ Pháp văn, một buổi học ở trên trường như mọi đứa trẻ khác, buổi còn lại thì lớp tôi học tiếng Pháp và các môn khoa học bằng tiếng Pháp.

Thời gian rảnh giữa 2 buổi học thì có thể đi học thêm, hoặc chơi đá banh, bida và điện tử. Và tất nhiên buổi chiều tối thì vẫn lại đi học thêm.

Một hoạt động rất bình thường mà không có đứa nào thời đó không tham gia, cũng như con người phải ăn cơm uống nước, học sinh phải đi học thêm thôi.

Nói tới đây xem chừng hơi dài, nhưng quan trọng là ngày có 3 buổi thì đi học hết hơn 2 buổi, còn lại là đi học thêm, và đi chơi.

Tóm lại, bận học hành và vui chơi full time.

Năm 12 cũng học hành đội tuyển, rồi còn lo học thi tốt nghiệp nữa, nên cái guồng học hành bao năm cũng vận vào người.

Vừa học năm Nhất đại học được mấy tháng, tôi lại thấy chương trình hơi nhàn, mà việc đi học này cũng không phải là món mình all-in 100%.

Sorry trường IIR, em cũng không phải dạng COCC gì. Em chỉ muốn được học thêm cái mà em thích, để lấp khoảng trống vậy đó.

Tôi yêu thích máy tính từ nhỏ, nhưng cũng không phải có điểm số cao lắm về mặt toán tính này nọ, cũng có đi học vẽ thi kiến trúc nữa, cũng định làm 2, 3 cái nguyện vọng dắt lưng như bao thằng cấp 3 từ trước đến giờ.

Năm đó Aptech xuất hiện trước rồi đến FPT Arena, tôi cũng vác mặt đi tới 2 chỗ này để coi thử chương trình du học tại chỗ, đóng tiền Việt tính bằng đô (giá cao dã man), học giáo trình nước ngoài thuộc loại đầu tiên của Việt Nam sẽ ra sao.

Thi đầu vào 2 chỗ này những năm đó hình như cũng làm bài trắc nghiệm tiếng Anh này nọ.

Họ tạo cảm giác thi thố và tính điểm so sánh, nâng lên đặt xuống rất ghê.

Tôi vô tình được điểm cao ở cái vòng thi này, hình như tôi thấy bài Aptech khó hơn, còn bài Arena kiểu nào cũng nhiều tiếng Anh, do mấy cái sách giáo trình bê nguyên của mấy ông Ấn Độ mà.

Có mấy câu khoai khoai về cảm giác không gian thôi, chắc để loại mấy đứa bị lác mắt, còn tôi thì lúc đó cũng cận lòi.

Mấy chị bên tuyển sinh hồ hởi thông báo rằng với điểm số này tôi được học bổng của chương trình rồi, nhưng mà nếu thủ khoa thì sẽ đạt 100% miễn phí học phí, mà tôi chỉ đứng 2-3 gì đó.

Học bổng giảm 50%.

OMFG.

Học phí 2 ngàn đô la, giảm một nửa là còn 1 ngàn đó. Tuổi trẻ mới ra đời, không kiếm được tiền mà còn được giảm 50%, thì có phải là chiến công với gia đình dòng họ không?

Như tự tay kiếm được một ngàn đô. Tôi hăm hở về báo nhà.

Nãy giờ dông dài mà vẫn chưa đụng tới thằng Người Nhện.

Lý do chính của câu chuyện này thiệt ra là từ cái poster tuyển sinh của Arena, năm đó anh chị nào hoặc là quá lười, hoặc là quá tâm lý: phang luôn tấm hình poster thằng Người Nhện đậu lên cái bảng tuyển sinh của Arena.

M....

Cay thiệt, nhìn cái hình với tên chương trình là Multimedia Specialist gì đó, thì tôi như được truyền luôn cái siêu năng lực, cho rằng học nó xong là mình sẽ đụng tay, nhấc chân là ra một đống nhân vật như Người Rơi, Người Thỏ rồi cho tụi nó đập nhau trong đa vũ trụ.

Đại khái phải nói là cái sức mạnh được truyền tới là vô địch rồi.

Chấm học cái trường này luôn.

Bởi vì học xong mình chắc chắn sẽ sống cuộc đời for gamer, by gamer.

Vậy đó, phần còn lại đã trở thành lịch sử.

20 năm sau thì cũng chỉ có làm công ty unicorn game duy nhất của Việt Nam được tròn 2 năm. Không làm mảng game, chỉ coi user và số như game.

Và vẫn nhớ bài học marketing ăn tiền đầu đời.

Nghe rock

Wed, 23 Jul 2025 17:00:00 GMT

Post chỉ nói về nhạc.

Đối với cái loại tôi, thì từ nhỏ đã nghe đủ loại âm nhạc trên khắp thế gian và của Việt Nam, cũng có được nghe đủ loại nhạc đỏ tím vàng lục lam chàm hải ngoại. Nhưng cho đến khi nghe theo thể loại kim loại đập vào nhau mà người ta hay gọi là rock, mê-tan hay me-tồ, thì nó bị dính.

Thằng nhóc nào ở tuổi chưa đôi mươi mà không muốn mình cool ngầu, khác biệt, hoang tàn, mãi mãi tuổi 18 và life. Mặc áo đen vằn vện, in hình ông tư bản bán áo thun, đeo vòng tay kẽm gai, diện dây chuyền với lưỡi lam, thẻ bài lính Mĩ... đó là nói về giao diện.

Nghe thì nhạc nó phải có chất. Lúc bé nghe Làn Sóng Xanh, thì lớn nghe nhạc rock ba con mều. Lúc vừa nghe MTV thì lớn chút nghe Linkin Park. Trước đó thì có thể phải đụng vào MTLR, NKOTB. Lúc không biết nghe gì thì tự nhiên lượm được Atomega, Giáo Đường Nguyên Tử. Lúc nhạc rock đã có hình thì phải nghe Bức Tường. Lúc gặp được anh em thì phải biết Unltd, Black Infinity, Lửa Nhỏ, Hồng Gai. Sau này thì có các nhà rock indie, mà cũng chẳng biết nó khác gì với mấy người chơi nhạc rồi kiếm tiền từ đó.

Có những lúc nào đó, gặp những dòng nhạc hoàn toàn khác, một thế giới ở bên kia bức tường, vì ngày xưa làm gì có thông tin thông suốt như nay. Là những lúc đi tới những vùng đất mới, gặp những người bạn mới với nền tảng và bối cảnh hoàn toàn khác, hoặc đơn giản là nó ở trên thành phố lớn, thì thể loại tai-traudio nó cũng được nâng cấp hơn.

Đối với Ozzy, thằng bạn thời sinh viên học sinh, nó nói "tay này dị lắm, bài nào cũng ghê, mày nghe thử đi", điều gì đó như vậy. Vậy là ông này đúng ghê, mình nghe mấy chục năm mà chẳng hiểu nó có gì hay.

Nên đành phải nghe thêm vài chục năm nữa.

Mà có một điều tự thấy, đối với nhiều tay nghe nhạc kim loại, họ chẳng bao giờ chê nhạc nào hết, vì đó là những âm thanh khác biệt luôn đáng trân trọng. Thằng bạn nó mê Trường Vũ thì nó cũng nghe Manowar. Nhưng ngược lại thì thường hơi ít, nhiều người họ không nghe và phân biệt được các thể loại va đập trong một bản nhạc: gỗ với gỗ, sừng với kim loại, kim loại với kim loại, gỗ với kim loại, da với gỗ, da với xương. Tất cả những thứ đó đem cộng với điện và các rung động tần số âm thanh trong thanh quản, là thành một bản nhạc rock, mà quan trọng là nó hoà hợp trong đỉnh cao của từng bộ phận.

Như vậy đó.

Trường sinh linh giá, viết bằng bút

Mon, 21 Jul 2025 17:00:00 GMT

Tháng 6, tháng của hội ngộ.

Mình gặp lại những người bạn, anh chị, người em. Một tháng kỳ lạ và duyên.

Trong những buổi gặp mặt, lại hữu duyên được tặng quà và những câu chuyện. Được tặng những cây bút, đủ loại, đẹp và hay. Được nghe những câu chuyện, dù mình không nghĩ gì nhiều khi làm việc đó.

Nhiều lúc mình cũng viết một đôi dòng, ghi lại những cảm xúc hay câu chuyện nhỏ muốn sẻ chia. Cũng không phải định tập hợp lại, hay làm gì khác, mà chỉ để chắt lọc, để nhớ lại, hay cô đọng được khoảnh khắc đó của bản thân.

Như có một ai từng nói, mỗi một câu chuyện, những cảm xúc sẽ là khi mình tạo ra một trường sinh linh giá, một mảnh của tâm hồn đã tách ra và đặt ở đó.

Mình nghe vậy thấy quả là gớm ghê. Mình chắc không bao giờ được vậy, vì đó chỉ là viết cho nó không bị ngu trong suy tưởng của bản thân thôi.

Cho đến khi.

Mình nghe được câu chuyện, đoạn văn nhỏ của mình đã tạo được động lực, cho hai người bạn đi qua nhiều trăn trở, khắc khoải trong kinh doanh.

Vậy văn của mình nó vượt qua được cái nhỏ bé của cảm xúc cá biệt, tạo thành một ngọn lửa nhỏ âm ỉ cháy.

Wtf. Cảm xúc rất.

Và lại đến những câu chuyện khác, những thứ chưa kịp viết vì để khi khác, lúc có thời gian hơn, và nó đã trở thành quá muộn.

Những thứ muộn, chỉ còn là requiem.

Cứ viết. Seize and squeeze.

Vì có khi ngày mai sẽ không đến.

Not on my watch

Thu, 17 Jul 2025 17:00:00 GMT

Tưởng viết bài là dễ, tưởng dùng AI là có thể huyên thuyên được, tưởng làm công nghệ là khô khan.

Không có chuyện đó ở đây, không phải trong lúc anh ở đây.

Thật sự là nhiều người có thể nói về đam mê trong ba bảy hai mươi mốt ngày, nhưng để tự hào vì những gì mình và team đã làm, để take pride, thì nó thật sự cần dũng cảm, và đam mê.

Hôm nay đã nói về the one who holds the last line, làm những việc nhàm chán cho đến khi nó toả sáng, nhìn nhiều thứ với góc nhìn khác.

Cũng là hôm nay, một cột mốc 10 năm, cũng đã đóng lại.

Mọi thứ sẽ không dễ hơn đâu, nhưng nó sẽ có nhiều hào hứng khác.

Cũng đừng dễ dãi. Not on my watch.

To me, my team, and here, now.

Có người hỏi lại hai câu trong bài, để đây cho ai cũng thắc mắc giống vậy:

Linh Thảo: Not on my watch. -> hiểu sao cho đúng? Take pride -> có phải ý nói về kiêu hãnh, hãnh tiến hông em Trí? Hổng biết nên hỏi thiệt đó, hổng phải chuyên ngành biên phiên dịch nên đôi khi đọc hổng có hiểu đúng, hỏi đại em chỉ điểm cho hen.

Trí Võ: Not on my watch, có tao canh thì tụi mày đừng làm bậy. Take pride: tự hào về việc gì đó của mình, do mình làm, nha chị.

Grok, MechaHitler, và chuyện chủ quyền AI

Wed, 09 Jul 2025 17:00:00 GMT

Nói chuyện văn hoá, du lịch cũng nhiều. Nay bàn chuyện về AI tào lao xíu.

Trong ảnh screenshot là một trong những "hồi chuông cảnh tỉnh" (wake up calls) với cộng đồng AI quốc tế. Grok, con AI của X.com (trước đây là Twitter), đã gây rúng động với những "tuyên bố" tự động rất gây tranh cãi.

Trong khuôn khổ mái trường thì có thể gọi là tư tưởng phản động. Grok có những dấu hiệu "nói" ngôn ngữ của những kẻ tôn thờ Hitler, thậm chí còn tự xưng là MechaHitler. "Mecha-" là tiền tố để nói về máy móc, robot, ở đây có thể tạm hiểu là nó hình dung mình là con người máy đi theo tư tưởng của ông H kia.

Sự việc này cho thấy sự nguy hiểm của các hành động, hay các prompt mờ ám không được kiểm soát, và các ảnh hưởng ý thức hệ cực đoan, phi nhân loại có thể tác động đến các LLM (mô hình ngôn ngữ lớn, AI như Grok, ChatGPT...).

Đối với Việt Nam, hiện tại việc ứng dụng và kiểm soát AI, LLM chỉ đang ở mức độ miền Viễn Tây. Nên nhiều khi các việc AI bất đồng chính kiến này đã sắp sẵn rồi 😉.

Minh bạch, an ninh và chuẩn mực đạo đức sẽ là những thứ quan trọng để phát triển bền vững trong thời đại AI hỗn loạn này.

Tiếp theo đó ta sẽ nghĩ đến cái gọi là AI sovereignty, từ này 2-3 năm trước mình cũng từng tìm hiểu và va chạm. Tạm dịch là chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ trong không gian AI.

Tuy nhiên nó cũng sẽ không quan trọng mấy đâu, nếu ta không có cái gì để bảo vệ.

Kết

Đối với cá nhân, tôi sẽ bảo vệ và củng cố quyền và khả năng tư duy, ra lệnh, hợp tác và sáng tạo đi cùng kiểm soát với AI.

Đối với doanh nghiệp, sẽ cần bảo vệ dữ liệu, quy trình và bí quyết kinh doanh của mình. Kèm theo đó là một lực lượng lao động hiện đại, tỉnh táo và tự chủ.

Đối với đất nước, tôi hi vọng cái khung "minh bạch, an ninh và chuẩn mực đạo đức" sẽ là bệ phóng phát triển cho kinh tế và công nghệ của Việt Nam, đủ sức bảo vệ và chiếm lĩnh thị trường nội địa, và bỏ qua luôn thị trường thế giới (vì như thế là các ông cũng đi xâm lược đó =)), nhưng thị trường nước nhà thì đừng bỏ ngỏ.

Các con quái vật bigtech thì nó luộc hết các đất nước luôn. Hãy làm cho mình trở thành một con nhím hiền hoà: nuốt tao là mắc nghẹn luôn nghen mày.

Tạp luận ngày say cà phê, chấm bài test của ứng viên dùng AI.

Cảm ơn chú Hùng Lân

Fri, 09 May 2025 17:00:00 GMT

Nhìn lại cuộc đời và cuộc nghề như một ánh chớp.

Hôm qua, tôi nghe tin họa sĩ Hùng Lân qua đời, thì chợt nhớ lại những đoạn kỉ niệm nhỏ mà tôi có được cùng ông.

Lúc nhỏ cấp 1, lúc đó đã đọc được một, hai tập truyện Hesman rồi, và cũng được xem phim hoạt hình Voltron và tôi cũng không biết nó là của Việt Nam hoàn toàn. Vì phim hoạt hình cũng chỉ được coi ké ở nhà thằng bạn, và nó cũng có 1 con rô-bô đó ở nhà.

Lớn lên đi học, đi làm và vô ngành sáng tạo, tối sửa. Một trong những dự án đầu đời chuyên nghiệp thì tôi và team có cơ hội hợp tác với anh Hồng Ân, con của chú Hùng Lân.

Dự án đã làm thì cũng là một cái gì đó táo bạo, và không nhiều bên trong ngành kinh doanh truyền thống dám làm và đẩy đi tới mức đó. Nhưng là câu chuyện lúc khác.

Trong lúc làm dự án, ngoài được học những thứ táo bạo, quyết liệt của studio Black Pencil cùng 2 anh Ân, Tòng. Mình cũng được nghe kể những câu chuyện nghề, chuyện phóng tác Hesman của nhà anh và thân phụ.

Những lúc nhà xuất bản túc trực để lấy bản vẽ hàng tuần, những lúc xách xe máy chạy từ Bà Rịa đi Saigon để giao nhận bản thảo. Những lúc cả nhà hay team phóng tác lấy cảm hứng từ mọi thứ ở Việt Nam và những truyện chưởng, truyện kiếm hiệp giang hồ.

Ngoài ra, trong quãng đời học và làm thiết kế, tôi cũng từng trực tiếp dùng và gián tiếp trải nghiệm các bộ font chữ do họa sĩ Hùng Lân tạo nên. Và chắc nhiều họa sĩ truyện tranh, thiết kế viên, và người dùng máy tính đời đầu, các anh em VLTK và nhiều game kiếm hiệp khác đều quá quen thuộc với các font HL Comic, HL Thư pháp..

Giờ đây, trải nghiệm, thẩm mỹ và phong cách đã thay đổi, tôi không dùng nhiều nữa. Khi nhìn lại, tôi biết ơn vì đã dẫn dắt tôi và nhiều người cùng thế hệ vào nhiều thế giới khác nhau, qua nhiều giai đoạn của số hóa, tranh truyện, thiết kế và Internet Việt Nam.

Cảm ơn chú Hùng Lân.

To infinity… and beyond!

Một vài ký ức và chi tiết tôi không chắc mình nhớ đúng, nhưng tôi viết ra để sau này còn nhớ. Dù gì cũng từ 15-20 năm và nhiều năm sau đó nữa.

Hình vẽ tôi phóng tác, xin lượng thứ.

Tomorrow

Wed, 12 Mar 2025 17:00:00 GMT

"Tomorrow" là một bài hát của nhóm nhạc Âu Châu (Europe), một ban chơi nhạc glam rock đến từ Thụy Điển. Băng này còn khét tiếng hơn với bài hát "The Final Countdown", gần đây được một thằng DJ rồ nào đó trộn lại, nghe mất chất rất.

Bài 'Final Countdown', chỉ cần nghe tiếng kèn: ten tèn ten tèn... là bà kon sẽ nhớ tới những ngày chiến tranh lạnh, tên lửa hai phe chĩa vào nhau, và các chú này quyết định lên tàu để đi ra ngoài không gian. Đoạn synth đầu bài là một trong những đoạn riff biểu trưng dễ nhận ra nhất trong lịch sử đá.

Nhưng hôm nay hãy nghe "Ngày mai".

Bắt đầu bằng tiếng piano dịu nhẹ, không khí sâu lắng. Piano và guitar tối giản, giọng hát da diết của Joey Tempest. Một giọng ca khác lạ hoàn toàn so với bài hát bốc nhất của band, ở đây ta thấy một người vừa kể chuyện chân thành, vừa tâm sự vừa hỏi về "ngày mai".

Bài này không có đoạn solo guitar nào, để tránh bị so sánh và đi khác hoàn toàn với "The Final Countdown", một nỗ lực đánh dấu phong cách Glam Rock, và thoát khỏi hình ảnh của một "one hit wonder".

"Tomorrow" là một viên chocolat khác của Europe, không ồn ào nhưng đủ sâu lắng. Chỉ là ít người biết thôi.

Hẹn bạn vào ngày khác ta sẽ nói về The Final Countdown.

Nghe bài này nên ở trong không gian yên tĩnh, tĩnh mịch, có bộ loa nào hướng acoustics, và nghe liên tục trong khung cảnh đêm tối, chắc mất vài lít nước mắt.

•••

"Tomorrow" (Ngày mai) là ballad piano dịu dàng từ album Out of This World (phát hành 9 tháng 8 năm 1988), track cuối cùng, dài khoảng 3:04–3:05. Joey Tempest viết lời và nhạc, đồng thời chơi piano trên bài này. Producer chính là Ron Nevison (cùng Kevin Elson hỗ trợ), thu âm tại Olympic Studios và Townhouse Studios ở London. Ban nhạc lúc đó đã có Kee Marcello thay John Norum ở guitar.

Đây là nỗ lực rõ ràng của Europe sau thành công vũ bão của The Final Countdown (1986): không lặp lại công thức synth anthem ồn ào hay glam rock rực rỡ, mà chứng minh họ có chiều sâu cảm xúc, tránh bị đóng khung "one-hit wonder". Bài không có solo guitar, cấu trúc tối giản, piano, guitar nhẹ, giọng Joey da diết, đúng như đã tả ở trên. Nó được phát hành single chỉ ở Brazil năm 1989, và là một trong số ít bài Europe gần như không bao giờ chơi live, dù từng tính để Joey ngồi grand piano trên tour Out of This World 1988–1989 nhưng không thành.

Lời bài hát

Will you be there beside me
If the world falls apart
And will all of our moments
Remain in your heart

Will you be there to guide me
All the way through, I wonder will you

Walk by my side, and follow my dreams
And bear with my pride, as strong as it seems
Will you be there, tomorrow

Will you be there beside me
As time goes on by
And be there to hold me
Whenever I cry

Will you be there to guide me
All the way through, I wonder will you

Walk by my side, and follow my dreams
And bear with my pride, oh, as strong as it seems
Will you be there, oh now will you be there, oh
Will you be there, tomorrow

Lời rất ngắn gọn, lặp lại cấu trúc câu hỏi, hợp với không khí tĩnh lặng, introspective của bản thu.

Phân tích lời và ý nghĩa

Toàn bộ bài là chuỗi câu hỏi thẳng thắn, chân thành từ người kể chuyện gửi đến người yêu. Không có lời khẳng định chắc nịch, không có "I love you forever" sáo rỗng, chỉ toàn "Will you...?". Điều đó tạo cảm giác mong manh, dễ vỡ.

"Will you be there beside me / If the world falls apart" và "As time goes on by": nỗi sợ thế giới sụp đổ, có thể hiểu theo nghĩa đen thời Chiến tranh Lạnh, hoặc ẩn dụ khủng hoảng cá nhân, chia ly, thay đổi lớn. Người hát cần một sự hiện diện ổn định khi mọi thứ xung quanh tan vỡ.

"And will all of our moments / Remain in your heart": không chỉ hỏi về tương lai, mà còn về ký ức, liệu những khoảnh khắc đã qua có đủ nặng để giữ người kia lại.

"Walk by my side, and follow my dreams / And bear with my pride, as strong as it seems": phần sâu nhất của bài. Người kể không chỉ cần được an ủi khi khóc, mà còn cần người chịu đựng cái tôi, sự kiêu hãnh, cùng đi theo giấc mơ của mình. "Bear with my pride" thừa nhận bản thân có phần khó chịu, cứng đầu, tình yêu thật sự phải chấp nhận cả mặt tối đó.

Câu hỏi lặp lại "Will you be there, tomorrow?" trở thành điệp khúc ám ảnh. "Tomorrow" không chỉ là ngày mai cụ thể, mà là tương lai bất định, phép thử cho một sự trung thành dài hạn.

Tông giọng Joey ở đây khác hẳn The Final Countdown, không còn không khí phấn khích vũ trụ, mà là tâm sự đêm khuya, gần như thì thầm. Piano mở đầu dịu, không gian trống trải. Bài này ít người biết hơn Carrie hay Open Your Heart, nhưng lắng đọng hơn.

Hoàn cảnh ra đời nằm trong giai đoạn Europe cố định vị lại sau cơn bão thành công: album Out of This World thiên về classic rock/guitar hơn, cần một ballad để cân bằng. Joey thường viết trên piano vì nó giàu cảm xúc, không cần cả ban nhạc. Bài này thể hiện đúng tinh thần đó: tối giản, trung thực, thoát khỏi hình ảnh glam/one-hit.

Nghe đi, rồi để lòng mình tự trả lời câu hỏi "Will you be there, tomorrow?".

Bí Kíp 7 Bước Từ Marketer Thành Game Developer Mobile

Thu, 06 Mar 2025 11:01:23 GMT

LTS: Bài viết dành cho bạn muốn từ marketer muốn chuyển sang làm ngành game mobile. Promises don’t come easy.

72% doanh thu mobile game đến từ 3% người chơi: Hành trình kỳ lạ của những marketer đi săn “cá voi” trong thế giới pixel

(Thời gian đọc: 15-20 phút… hoặc bằng 3 lượt thua game Candy Crush)

Phần 0: Bạn Đang Sống Trong Ma Trận Của Game Mobile

Hãy thử một thí nghiệm nhỏ.

Dừng đọc bài này trong 5 giây và đếm xem có bao nhiêu game trong điện thoại của bạn.

…

(Đợi bạn đếm xong)

…

Tôi cá là con số này lớn hơn số lần bạn gọi điện cho mẹ trong tuần qua. Và đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm trong thế giới game mobile thôi.

Trong khi bạn đang đọc những dòng này:

2,749 người vừa tải một game nông trại mới
157 “cá voi” vừa chi $99.99 cho gói kim cương ảo
13,456 quả cà rốt pixel vừa được thu hoạch
1 marketer vừa thốt lên “Cái qq gì dậy…” khi nhìn số liệu tỷ lệ giữ chân người chơi (Retention)

Game mobile không chỉ là trò chơi – nó là một ma trận được thiết kế tinh vi, nơi mỗi cú chạm tay đều được tính toán để khiến bạn ở lại lâu hơn, chơi nhiều hơn, và có khi… chi tiền nhiều hơn.

Phần 1: Studio Game Mobile vs AAA Studio: David Đấu Goliath Trong Ngành Game

Tưởng tượng hai anh em khác mẹ, mỗi người một phong cách:

⚙️	🎮 Studio AAA	📱 Studio Mobile
⏱️ Thời gian phát triển	3-5 năm	3-6 tháng (MVP – Minimum Viable Product)
👥 Team	100-1000 người	5-50 người
💰 Ngân sách	$50-200 triệu	$100k-1 triệu
📢 Marketing	TV, Billboard, E3	Facebook Ads, TikTok
🚀 Phát hành	“Một phát ăn ngay”	“Sai và sửa nhanh”
📮 Cập nhật	Sản phẩm chỉn chu	Liên tục

Studio AAA giống như đạo diễn Hollywood làm phim bom tấn. Họ dành cả năm trời, huy động cả nghìn người, đổ hàng trăm triệu USD để tạo ra những siêu phẩm như Black Myth Wukong – tôi đã từng viết bài phân tích công nghệ của game Ngộ Không này nếu bạn tò mò. Quảng cáo thì rầm rộ khắp nơi, từ TV đến billboard, với mục tiêu “một phát ăn ngay” – game phải hoàn hảo ngay lần đầu ra mắt, không thì toi.

Studio Mobile thì như TikToker chăm chỉ: đội ngũ nhỏ gọn, ngân sách khiêm tốn, làm game chỉ trong vài tháng, quảng cáo trên mạng xã hội. Họ sống theo triết lý “ngã nhanh, đứng dậy nhanh hơn”. Game không hút người? Sửa ngay. Người chơi bỏ đi? Đổi ý tưởng. Doanh thu èo uột? Chuyển hướng tức thì!

Chuyện thật mà như đùa

Candy Crush ra đời trong 5+ tuần, còn The Last of Us Part II mất 7 năm. Nhưng cả hai đều bỏ túi hơn 1 tỷ USD. Thời gian không quyết định tất cả, cách chơi mới là yếu tố then chốt.

🍭 Candy Crush 5 tuần

🧟 The Last of Us II 7 năm

Kết quả: cả hai đều đạt $1+ tỷ USD doanh thu.

Twist nhỏ để bạn suy ngẫm:

AAA là Hollywood hoành tráng nhưng xa vời, Mobile là TikTok lẹ làng và gần gũi – bạn chọn cái nào để sống sót ở Việt Nam, nơi studio AAA chỉ là giấc mơ trong sách?

Ở Việt Nam, studio AAA gần như không tồn tại – cùng lắm là 1.5A, còn Mobile Studio thì mọc lên như nấm sau mưa. Làm AAA giống như điện thoại sạc còn 2%, lúc nào cũng căng như dây đàn để kịp deadline. Mobile thì nhẹ nhàng hơn, như chơi game giải trí – linh hoạt, dễ cân bằng cuộc sống. Thất bại một game AAA có thể khiến studio đóng cửa, nhưng Mobile thì thử 10 game, trượt 9 vẫn sống tốt nếu cái thứ 10 thành hit. Vậy nên, con đường Mobile rõ ràng là lựa chọn khôn ngoan hơn cho chúng ta.

Phần 2: Giải Phẫu Một Studio Game Mobile

Trước khi bước vào hành trình chuyển nghề, hãy “mổ xẻ” xem một studio game mobile hoạt động thế nào. Nó giống như đội bóng đá mini – ít người, nhưng ai cũng phải chạy hết mình.

Hãy gặp gỡ những “cầu thủ” chủ lực của đội:

Quản lý sản phẩm (Product Manager – PM): Chỉ huy trên sân, hét lên những câu như “Làm game nông trại nhưng thêm zombie vào!”. Nghe thì đơn giản, nhưng họ phải test game trên ba điện thoại khác nhau đến khi vai gáy rã rời. Khi tỷ lệ giữ chân tuần đầu thấp, bạn sẽ nghe tiếng thở dài não nề: “Thảm họa rồi, anh em ơi…”
Nghệ sĩ game (Game Artist): Những phù thủy pixel, biến ý tưởng điên rồ thành hình ảnh dễ thương đến mức bạn muốn ôm lấy màn hình. Họ có thể dành cả ngày vẽ một củ cà rốt hoàn hảo, tay cầm bảng vẽ Wacom, miệng lẩm bẩm: “Thêm chút gradient cho cà rốt nhen?” – như thể gradient sẽ làm củ cà rốt ngon hơn vậy.
Nhà phân tích dữ liệu (Data Analyst): Ác mộng của team vào sáng thứ Hai. Với bộ ba Excel, Python và cà phê đậm đặc, họ biến từng cú click, từng hành động của người chơi thành con số. Câu “Theo dữ liệu thì…” của họ đủ khiến cả đội giật mình, vì số liệu hiếm khi mang tin vui.
Marketer: Có thể là bạn trong tương lai! Họ là thợ săn “cá voi”, tìm người chơi chịu chi với ngân sách nhỏ nhất có thể. Dùng quảng cáo Facebook, phân tích Google Analytics và niềm tin mãnh liệt, họ thường xuyên kêu ca: “Chi phí cài đặt (CPI – Cost Per Install) hôm nay cao kinh khủng!”

🤯

Chuyện có thiệt: Studio game thành công nhất thế giới (Supercell) đã hủy 14 game để ra mắt 1 game hit. Tương đương việc Gordon Ramsay nấu 14 nồi phở công thức khác nhau để tìm ra công thức hoàn hảo.

Phần 3: Người Thật, Việc Thật – Hành Trình Chuyển Đổi Từ Marketer Sang Game Dev

Trước khi đi qua 7 bước để chuyển từ marketer thành game maker, hãy gặp những người đã làm được điều này:

Minh – Từ Quản lý thương hiệu đến Quản lý sản phẩm: Từng làm ở công ty hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), Minh bắt đầu từ số 0 về game. Chỉ sau 2 năm, anh đã dẫn dắt một game có 1 triệu người chơi mỗi ngày. Bí quyết? “Phân tích vẫn là phân tích, chỉ cần đổi ‘khách hàng’ thành ‘người chơi’ thôi.”
Linh – Từ Giám đốc sáng tạo đến Game Dev: Linh rời agency để bước vào ngành game, làm quen với tốc độ chóng mặt và việc thử nghiệm A/B (A/B Testing) mọi thứ – kể cả những ý tưởng sáng tạo nhất của cô.
Tuấn – Từ Quảng cáo Facebook đến Thu hút người chơi: Từng chạy ads cho Facebook, giờ Tuấn quản lý ngân sách 2 triệu USD cho game, vẫn trung thành với nguyên tắc “Giá trị vòng đời (LTV – Lifetime Value) phải lớn hơn chi phí cài đặt”.

Chuyển từ marketer sang game dev giống như học một ngôn ngữ mới – không phải tiếng Pháp hay Nhật, mà là “tiếng Game”. Hiểu cách studio vận hành rồi, bạn có dám nhảy vào chưa?

Ok, vài người đã thành công, và hãy xem con đường sự nghiệp dài hạn trong ngành game ra sao đã? Thật thú vị là ngành này có 3 hướng đi chính, giống như chọn class trong game nhập vai (RPG) vậy:

🎮 Chọn Class Sự Nghiệp Game

Hunter Class

Hướng Marketing

Dành cho những ai thích "săn người chơi".

Chuyên gia thu hút người chơi (UA Specialist)Bước đầu tiên trong hành trình săn người chơi.
Trưởng đội săn (UA Lead)Chỉ huy một nhóm thợ săn tập sự.
Chỉ huy săn (UA Director)Người hoạch định chiến lược săn tìm hạng nặng.
Giám đốc Marketing (CMO)Thủ lĩnh tối cao của việc lôi kéo người chơi.

Quảng cáo sốPhân tích chiến dịchTối ưu hóa ASOChiến lược kênh

Guardian Class

Hướng Sản phẩm

Cho những người thích "nuôi dưỡng game".

Nhà phân tích sản phẩm (Product Analyst)Người mổ xẻ hành vi người chơi.
Quản lý sản phẩm (Product Manager)Người chăm sóc trực tiếp cho game.
Giám đốc sản phẩm (Product Director)Người định hướng phát triển toàn diện.
Giám đốc sản phẩm tối cao (CPO)Kiến trúc sư trưởng của trò chơi.

UX DesignGame MetricsRoadmappingLãnh đạo đội

Mage Class

Hướng Tăng trưởng

Dành cho dân "phá đảo tăng trưởng".

Người hack tăng trưởng (Growth Hacker)Người tìm ra những chiêu thức tăng trưởng mới.
Trưởng đội hack (Growth Lead)Chỉ huy cả một phòng thí nghiệm tăng trưởng.
Chỉ huy tăng trưởng (Head of Growth)Nhà ảo thuật thúc đẩy mọi chỉ số.
Giám đốc tăng trưởng (CGO)Phù thủy tối cao của sự bùng nổ.

Data ScienceA/B TestingAutomationPhân tích cạnh tranh

Tiếp tới phần hấp dẫn nhất đây: Tiền! Ở Đông Nam Á, lương khởi điểm cho tân binh là 800 USD/tháng, nhưng lên cấp C (C-level) thì “trên trời” – đủ để bạn mơ về một nông trại thật ngoài đời. Nhưng đừng vội mừng, vì để leo thang, bạn cần một vali kỹ năng:

⚔️ Game Dev Career Quest

Unlock skills, level up, earn rewards. Phần hấp dẫn nhất: Tiền! Ở Đông Nam Á, lương khởi điểm cho tân binh là 800 USD/tháng, nhưng lên cấp C (C-level) thì "trên trời" – đủ để bạn mơ về một nông trại thật ngoài đời.

🌱 Lv.1

Tân binh (Entry Level)

0–2 năm

✨ Như nhân vật level 1 trong game, yếu nhưng đầy tiềm năng.

🎮 Thu hút người chơi cơ bản
📊 Excel/SQL
💡 Phân tích sáng tạo
📈 Dữ liệu cơ bản

💵 Lương $800⏳ Kinh nghiệm 0–2y🧰 Đồ nghề Cơ bản

⚔️ Lv.2

Chiến binh (Mid Level)

2–4 năm

⚡ Như nhân vật level 30 với kỹ năng và đồ xịn hơn.

🎯 Thu hút người chơi chuyên sâu
🐍 Python/R
🧪 Thử nghiệm A/B
📱 ASO Master
👥 Quản lý đội

💵 Lương $1.5K–3K⏳ Kinh nghiệm 2–4y🧰 Đồ nghề Cao cấp

🛡️ Lv.3

Hiệp sĩ (Senior Level)

4–7 năm

🔮 Như nhân vật level 60 với full kỹ năng và đồ hiếm.

🧠 Lập kế hoạch chiến lược
📊 Phân tích nâng cao
🎯 Định hướng sản phẩm
📈 Phát triển kinh doanh
👨‍💼 Lãnh đạo đa chức năng

💵 Lương $3K–8K⏳ Kinh nghiệm 4–7y🧰 Đồ nghề Hiếm

👑 Boss

Thủ lĩnh (Director Level)

7+ năm

✨ Cấp boss – như nhân vật max level với đồ huyền thoại.

🏢 Chiến lược công ty
🌐 Phân tích thị trường
🎬 Quản lý studio
💰 Lập kế hoạch đầu tư
🌍 Mở rộng quốc tế

💵 Lương $8K–20K+⏳ Kinh nghiệm 7–10y+🧰 Đồ nghề Huyền thoại

🧰 Công cụ phát triển sự nghiệp

Học liên tụcNetworkingCập nhật CVSide ProjectsViết blogCố vấn

Chuyện đáng ngẫm: Nhiều thủ lĩnh cấp cao ở các studio game mobile top đầu lại xuất thân từ marketing, chứ không phải kỹ thuật. Vì sao? Có lẽ cuối cùng, game cũng chỉ là cách kết nối với con người – mà marketer thì quá rành chuyện này rồi.

Và bạn có nhận ra không? Càng lên cao, kỹ năng càng giống marketing truyền thống – thấu hiểu hành vi con người, dù là trong siêu thị hay trong game. Vậy nên, nếu bạn đã làm marketer, bạn đã có một chân trong ngành game rồi đấy!

Phần 4: Hành Trình 7 Bước Từ Marketer Đến Game Marketer

Bước 1: Học “Tiếng Game” – Ngôn Ngữ Mới Của Bạn

Giống như khi du lịch nước ngoài, bạn cần học một ngôn ngữ mới:

“Khách hàng” giờ là “Người chơi” (Player).
“Doanh thu” thành “Tiền từ mỗi người chơi” (Revenue per User).
“Chiến dịch” giờ là “Thu hút người chơi” (User Acquisition).
“Phễu bán hàng” biến thành “Hành trình người chơi” (Player Journey).

Ban đầu dẫn nhập thì đọc mấy cái này cho biết, hương hoa thôi. Phần dưới tôi sẽ list kĩ hơn.

Tip

Đừng bao giờ gọi game là “sản phẩm” trong buổi phỏng vấn, trừ khi bạn muốn về sớm.

Interview Tips

Bước 2: Hiểu Số Liệu Game Như Hiểu Người Yêu Cũ

Marketing truyền thống có tỷ lệ nhấp (CTR), chi phí mỗi click (CPC), còn game thì có cả một vũ trụ số liệu:

Tỷ lệ giữ chân ngày 1 (D1 Retention): Người chơi không xóa game sau 24 giờ – mục tiêu là trên 40%, không thì chuẩn bị tìm việc mới.
Tiền trung bình từ người chi trả (ARPPU – Average Revenue Per Paying User): Doanh thu từ mỗi người chơi chịu chi. Có người ném cả 100.000 USD vào game – nghe khó tin, nhưng thời VLTK ở Việt Nam, nạp tiền tỷ là chuyện thường.
Hệ số lan tỏa (K-Factor): Tỷ lệ người chơi mời bạn bè. Ví dụ: “Mời bạn để nhận khoai tây vàng” – đơn giản nhưng hiệu quả.
- Công thức: K-Factor = i * cr
- Trong đó:
  - i (invites): Số lượng lời mời trung bình mỗi người dùng gửi đi
  - cr (conversion rate): Tỷ lệ người nhận lời mời thực sự cài đặt và sử dụng ứng dụng
- Ví dụ: Nếu mỗi người dùng gửi trung bình 5 lời mời (i=5) và có 20% người nhận lời mời trở thành người dùng mới (cr=0.2), thì K-Factor = 5 * 0.2 = 1

Sau đây là một số ví dụ thú vị về game có triệu người chơi nhưng vẫn phải đóng cửa:

Marvel’s Avengers – Ra mắt 2020 với hơn 2.2 triệu người chơi trong tháng đầu tiên nhưng phải đóng cửa vào 2023 do không đủ doanh thu duy trì.
Anthem – Game online của BioWare với hơn 7 triệu người chơi thời kỳ đỉnh cao nhưng chỉ tồn tại được 2 năm trước khi đóng cửa vào 2021.
Hyper Scape – Battle Royale của Ubisoft thu hút hàng triệu người chơi khi ra mắt nhưng phải đóng cửa chỉ sau 2 năm do không thể cạnh tranh với Fortnite và PUBG.

Về các metrics trong game và mobile, bạn có thể tham khảo thêm ảnh bên dưới hoặc trên Linkedin của tôi.

Bước 3: Phân Tích Đối Thủ Như Thám Tử

Hãy nói về thị trường game mobile như một hệ sinh thái động vật hoang dã. Tưởng tượng bạn đang xem chương trình thế giới động vật về các loài game trong tự nhiên:

“Trong thế giới kỳ diệu của game mobile, chúng ta có thể quan sát thấy hai nhóm loài chính: những kẻ săn mồi nhanh nhẹn (gameplay đơn giản) và những kẻ săn mồi khổng lồ (gameplay phức tạp).”

Nhóm 1: Những Kẻ Săn Mồi Nhanh Nhẹn

Candy Crush: Như một con chim ruồi – nhỏ bé nhưng hiệu quả. Nó thu hút người chơi bằng màu sắc rực rỡ và cơ chế đơn giản, nhưng khiến họ “nghiện” như đường trong mật hoa.
Royal Match: Tương tự nhưng tinh vi hơn trong việc “thu phí” – như một con cáo sa mạc, dùng chiến thuật tinh tế để săn mồi.

Nhóm 2: Những Thú Săn Mồi Khổng Lồ

Clash Royale: Như một bầy sói – sống theo đàn, săn mồi theo nhóm. Càng nhiều người chơi, trò chơi càng hấp dẫn.
Genshin Impact: Con cá voi xanh của thế giới game – khổng lồ, tốn kém để duy trì, nhưng một khi đã thành công thì… đừng hỏi.

Nhưng đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Trong hệ sinh thái này, còn có những mối quan hệ cộng sinh thú vị:

Mối Quan Hệ Xã Hội:
- Among Us: Như một bữa tiệc cocktail – ngắn ngủi nhưng náo nhiệt
- Clash of Clans: Một xã hội phức tạp như đàn kiến – mọi người đều có vai trò
- Genshin Impact: Như một nhà thám hiểm cô độc – đơn độc nhưng đầy màu sắc
Chuỗi Thức Ăn (aka Khả năng thu tiền):
- Games với quảng cáo: Như những con mồi nhỏ – sống nhờ số lượng lớn
- Games Pay2Win: Như những kẻ săn mồi đỉnh cao – chỉ nhắm vào những con mồi béo bở

Điều thú vị là: Trong thế giới game, kích cỡ không mấy quan trọng. Một con chim ruồi (Candy Crush) có thể kiếm được nhiều “thức ăn” hơn cả một con cá voi (nhiều game AAA). Quan trọng là bạn phải biết mình thuộc loài nào và săn mồi theo cách phù hợp.

Key takeaway

Game mobile có nhiều cách phân loại, nhưng điều quan trọng là chọn đúng phân khúc và làm tốt trong phân khúc đó. Một game casual đơn giản như Candy Crush vẫn có thể thành công nếu monetization và retention được thiết kế tốt.

Takeaway

Những điều cần tìm để hiểu rõ đối thủ và định hướng ý tưởng:

App Store Keywords:
- “farm game” (42M searches)
- “farming rpg” (3.8M searches)
- “cà rốt pixel” (0 searches – thị trường ngách!)
Monetization Tricks:
- Gói $0.99 “Chào mừng” (classic)
- Gói $99.99 “Siêu tiết kiệm” (ironic)
- Gói “Hôm nay thôi!” (xuất hiện mỗi ngày)
Art Style:
- Candy Crush: Sặc sỡ như MV Kpop
- Clash Royale: Nam tính như phim Marvel
- Game bạn: Tùy vào budget còn lại

Bước 4: Build Game Đầu Tay (Và Chấp Nhận Nó Sẽ Thất Bại)

Game đầu tay giống như học lái xe – đâm đụng vài lần là chuyện bình thường. Bạn cần:

Công cụ làm game như Unity hoặc Buildbox – giống chiếc xe để tập lái.
Mì gói, cà phê, nước tăng lực – bộ ba sinh tồn cho đêm khuya code game.

Còn về ý tưởng game…

Hãy nghĩ đơn giản thôi. Giống như đứa trẻ vẽ nhà luôn bắt đầu bằng hình vuông và mái tam giác, game đầu tay của bạn nên bắt đầu với những ý tưởng cơ bản:

“Nông Trại Vũ Trụ” – vì có vẻ như ai đi làm cũng mơ về một cuộc sống đơn giản hơn, dù là trồng rau ngoài vườn hay mở quán cafe nhỏ (nhưng lần này là… trong không gian!)
“Candy Crush Nhưng Với Cà Rốt” – đây là phiên bản “vẽ nhà hình vuông” của làng game. Không sáng tạo lắm, nhưng này, ít nhất bạn đang học cách vẽ!
“Meta NFT Farm” – hoặc nếu bạn muốn chơi lớn, hãy gắn từ khóa NFT vào tên game. Giống như đặt tên con là “Harvard” với hy vọng nó sẽ vào được trường đấy vậy.

Bước 5: Thu Hút Người Chơi – Không Đơn Giản Như Khoa Học Tên Lửa, Mà Khó Hơn

User Acquisition (UA) là cả một nghệ thuật săn người chơi game. Tưởng tượng bạn là một nhà hàng vừa mở và cần tìm khách hàng. Nhưng thay vì chỉ cần họ đến ăn một lần, bạn cần họ thành khách quen và chi tiền thường xuyên.

Đây là công thức sống còn:


LTV (Life Time Value) > CPI (Cost Per Install)

= Người chơi kiếm về > Chi phí để có họ = Bạn không phá sản

Số tiền kiếm được từ mỗi người chơi (LTV) phải lớn hơn chi phí để có được họ (CPI)
- Nếu không -> phá sản!

Có 3 cách chính để “săn” người chơi:

Facebook Ads: Giống như đặt một tấm biển quảng cáo, nhưng chỉ cho những người có khả năng thích game của bạn thấy. Ví dụ: “Này anh/chị, có vẻ như bạn thích nông trại và có điều kiện kinh tế đấy nhỉ?”
Google UAC: Đưa cho Google 50 tấm ảnh/video, một ít tiền, rồi cầu nguyện AI của họ làm phép màu. Spoiler: Thường thì kết quả sẽ khiến bạn muốn khóc.
Influencer Marketing: Tìm những YouTuber chuyên review game, gửi cho họ bản game và hy vọng họ không chê nó xấu. Giống như nhờ food blogger đến review nhà hàng vậy, nhưng khó hơn vì game thì không ăn được.

Tóm lại: UA là một cuộc chơi đốt tiền để kiếm tiền. Quan trọng là đốt sao cho thông minh và không cháy hết vốn!

🤯 Chi phí quảng cáo để có người tải game có thể lên tới $10/người hoặc hơn. Bạn có thể đổi thành tiền và đưa thẳng cho người tải. Số này hơi nói quá lên, nhưng nhiều khi chi phí UA cũng tương đương với tiền các ngân hàng chi trả cho mở thẻ.

Ở trên là nội dung UA – thu hút người chơi – căn bản thôi. Muốn nâng cao hơn, sẽ cần một bài viết hoặc là loạt bài viết chuyên sâu về chuyên môn này. Tôi từng viết bài ngắn về Preload, một kỹ thuật UA nâng cao, bạn có thể xem thêm tại đây.

Bước 6: Tối Ưu Cửa Hàng Ứng Dụng – Khó Hơn SEO Gấp 10 Lần

Giờ, bạn đã có game rồi. Làm sao để người ta tìm thấy nó trong cái biển game mênh mông trên App Store? Đây là lúc chúng ta cần ASO – App Store Optimization, em họ xa của SEO nhưng khó tính hơn nhiều.

Tưởng tượng ASO như việc trang điểm cho game của bạn trước khi nó “đi casting”. Bạn cần:

Một cái tên thật bắt mắt (ví dụ: “Farm Paradise: Nông Trại Vui Vẻ” – vì ai chẳng thích thiên đường phải không?)
Một tagline tự tin (kiểu “Game Nông Trại Số 1” – cứ tự tin lên, không ai biết số 1 từ đâu đâu)
Từ khóa magic để người ta tìm thấy (farm+game+nông trại+vui+nhộn+2024)
Screenshots đẹp như ảnh cưới (phải tạo được “love at first sight”)
Video trailer 30 giây phải “wow” hơn cả trailer Marvel
Rating 4.5 sao (nhờ team vote – shhh, đừng nói ai biết)

Bước 7: Sống Sót Qua Giai Đoạn Thử Nghiệm

Nhưng đợi đã, còn một thử thách nữa: Soft Launch – hay còn gọi là “thử xem game có sống nổi không”.

Giống như nhà hàng mới mở thử nghiệm với một số khách quen trước khi khai trương đại trà, game của bạn cũng cần test thị trường. Thường người ta chọn:

Philippines (như Việt Nam nhưng giá rẻ hơn – perfect để thử nghiệm)
Thailand (nhiều game thủ, nhiều tiền)
Việt Nam (nếu bạn đủ can đảm đối mặt với “anti” trong nước)

Và đây là những con số bạn phải đạt được để không bị “out” ngay vòng gửi xe:

40% người chơi quay lại ngày thứ 2 (D1 Retention)
15% vẫn còn chơi sau 1 tuần (D7 Retention)
5% trung thành sau 1 tháng (D30 – khó như tìm được người yêu vậy)
Mỗi người chi tiêu trung bình $2 (ARPPU – nghe ít nhưng nhân lên thì… wow)
Mỗi người chơi lôi kéo được 0.5 người khác vào chơi (K-Factor)

🤯 Fun fact: Nếu làm tốt hết các bước trên, game của bạn có thể kiếm được nhiều tiền hơn cả một bộ phim bom tấn Hollywood đấy!

Phần 5: Từ Điển Tiếng Game Dành Cho Marketer

Chuyển nghiệp thì làm quen các ngôn ngữ mới, dưới đây là bảng so sánh tương đương để bạn có cái để bắt đầu.

Từ Marketing Sang Làm Game: Những Từ Mới Bạn Cần Biết

Nếu bạn đang làm marketing và muốn nhảy sang thế giới game, đây là “bảng dịch thuật” giúp bạn đổi từ ngôn ngữ quảng cáo sang ngôn ngữ game. Đừng lo, không khó đâu, chỉ cần thay đổi cách gọi một chút thôi!

[TABLE]

Đây là những từ bạn sẽ nghe hàng ngày khi bước vào ngành game. Ví dụ, thay vì lo khách hàng có nhớ thương hiệu không (Brand Awareness), bạn sẽ tập trung làm sao để game tự nhiên nổi tiếng (Organic Installs). Hay thay vì xây phễu bán hàng (Sales Funnel), bạn nghĩ cách để người chơi chịu chi tiền mua vật phẩm (Monetization Loop). Dễ như ăn bánh thôi!

Từ Sản Phẩm Sang Số Liệu Game: Các Con Số Bạn Cần Quan Tâm

Khi làm game, bạn không chỉ sáng tạo mà còn phải theo dõi số liệu để biết game có “sống khỏe” không. Đây là bảng so sánh giữa số liệu sản phẩm thông thường và số liệu game, kèm mục tiêu để bạn hình dung.


Số liệu sản phẩm (Trong tiếp thị bình thường)	Từ tiếng Anh	Số liệu game (Trong ngành làm game)	Mục tiêu cần đạt (Game tốt thì phải thế này)
Người dùng active (Số người dùng sản phẩm mỗi ngày)	Active Users	Người chơi hàng ngày/tháng (DAU/MAU – Số người chơi mỗi ngày hoặc tháng)	Hơn 30% (tức cứ 100 người chơi tháng, 30 người chơi mỗi ngày).
Tỷ lệ giữ chân (Khách hàng quay lại dùng tiếp)	Retention	Tỷ lệ giữ chân ngày 1/7/30 (D1/D7/D30 – Người chơi ở lại sau 1 ngày, 7 ngày, 30 ngày)	40%/20%/10% (40% ở lại ngày đầu, 20% sau 1 tuần, 10% sau 1 tháng).
Doanh thu (Tiền kiếm được từ sản phẩm)	Revenue	Tiền từ người chơi mỗi ngày/chi trả (ARPDAU/ARPPU – Tiền trung bình từ người chơi mỗi ngày hoặc từ người chịu chi)	0.2 USD/ngày hoặc 5 USD/người chi trả.
Tương tác (Thời gian khách dùng sản phẩm)	Engagement	Thời gian chơi mỗi lần (Session Time – Thời gian người chơi dành cho game)	Hơn 10 phút mỗi lần chơi.
Lan tỏa (Khách hàng giới thiệu bạn bè)	Virality	Hệ số lan tỏa (K-Factor – Số người chơi mới từ lời mời)	Hơn 1.0 (mỗi người chơi kéo thêm ít nhất 1 người khác).

Nếu bạn quen với việc đếm người dùng (Active Users) hay doanh thu (Revenue) khi làm sản phẩm, thì trong game cũng tương tự, nhưng chi tiết hơn. Chẳng hạn, “Người chơi hàng ngày/tháng” (DAU/MAU) cho biết game có đông vui không, còn “Tỷ lệ giữ chân” (Retention) giống như kiểm tra xem bạn bè có thích quay lại quán của bạn không. Đơn giản là bạn đang bán niềm vui qua game thay vì bán hàng!

🤯 #5: Một game mobile thành công cần theo dõi hơn 50 metrics khác nhau. Tinder còn dễ hiểu hơn.

Phần 6: Tương Lai – Khi Robot Biết Làm Game

Tưởng tượng một ngày bạn thức dậy và…

🤖 AI có thể tạo ra một game hoàn chỉnh chỉ bằng một câu nói. Kiểu như: “Ê, làm cho tao game nông trại nhưng boss là con heo máy nhé!” và BOOM! – 5 phút sau game đã sẵn sàng. Không cần code, không cần vẽ, chỉ cần… nói.

🎯 Marketing game cũng không cần người nữa. AI sẽ tự động thiết kế quảng cáo, đặt giá thầu, và thậm chí còn biết người chơi nào sẽ chi nhiều tiền nhất (bằng cách phân tích hành vi và dự đoán giá trị vòng đời của họ).

🧠 Nhưng điều điên rồ nhất? Chúng ta sẽ đọc được… não người chơi! Không phải theo nghĩa bóng đâu – là theo nghĩa đen luôn. Công nghệ neuro-marketing sẽ cho phép chúng ta biết chính xác người chơi đang cảm thấy gì, thậm chí trước cả khi họ biết.

Vậy Marketer Tương Lai Cần Gì?

Quên đi những kỹ năng cũ như phân tích data hay tối ưu ASO. Trong tương lai, bạn sẽ cần:

Biết “nói chuyện” với AI để tạo game và quảng cáo
Hiểu về machine learning để dự đoán hành vi người chơi
Thạo neural marketing để “đọc” cảm xúc người dùng
Quản lý cộng đồng trong thế giới Web3

Kết: Game Mobile Là Một Nông Trại Kỳ Lạ

Ok, hãy tưởng tượng thế giới game mobile như một nông trại siêu to khổng lồ. Nhưng đây không phải nông trại bình thường đâu – đây là nông trại của tương lai.

Trong nông trại này, người chơi giống như mảnh đất màu mỡ. Họ cần được “tưới” dopamine thường xuyên để “nảy mầm” niềm vui. Developer là những nông dân chăm chỉ, ngày đêm code và thiết kế để “gieo trồng” những trò chơi tuyệt vời. Còn marketer? Họ như loại phân bón thông minh, biết chính xác khi nào và ở đâu cần “bón phân” để game phát triển mạnh mẽ nhất.

Và rồi… AI xuất hiện. Nó không chỉ là một cái máy cày đơn giản – mà là một robot nông dân có thể làm mọi thứ: từ phân tích đất, gieo hạt, đến thu hoạch. Điều này dẫn đến những câu hỏi thú vị:

Nếu robot có thể làm hết mọi việc, con người sẽ làm gì? Ngồi chơi game cả ngày?
Khi AI biết chính xác cách tạo ra game “gây nghiện”, liệu game còn là nghệ thuật nữa không?
Và quan trọng nhất: chúng ta sẽ là đồng nghiệp với AI, hay trở thành… nhân viên của AI?

Nhìn vào thực tế hiện tại:

Mỗi lần ai đó click vào quảng cáo game, studio phải trả tiền bằng một tô phở (khoảng $2-3). Người chơi trung thành thì hiếm còn hơn cả việc tìm được một người yêu cũ không block bạn trên Facebook. Và AI đã có thể tạo ra một game hoàn chỉnh chỉ từ một câu mô tả đơn giản.

Nhưng biết không? Có lẽ điều quan trọng nhất trong cuộc chơi này không phải là master được công nghệ hay hiểu về game – mà là hiểu được con người. Vì cuối cùng, dù có AI hay không, game vẫn là về cảm xúc và trải nghiệm của con người./.

Phụ Lục: Survival Kit Cho Người Mới

Nếu muốn sống sót trong thế giới game tương lai, đây là những việc cần làm:

Level 1

30 ngày đầu

Chơi game như điên (ít nhất 5 game top chart/tuần).
Học cách game "móc túi" người chơi (monetization).
Tham gia cộng đồng game như thể đó là nhà của bạn.
Học basic Unity/Buildbox để hiểu game hoạt động thế nào.
Thử nghiệm quảng cáo với budget bé tí.

Level 2

90 ngày tiếp

Master ASO để game dễ tìm thấy trên store.
Học SQL — data là dầu mỏ của thế kỷ 21.
Network như người làm PR — quan hệ là chìa khóa.
Thử nghiệm A/B test — không ai thích đoán mò.
Xây portfolio để chứng minh bạn không phải gà mờ.

🧰 Công cụ cần có

⚙️ Sensor Tower / Data.ai📱 Mobile Dev Memo📊 Analytics tools🔍 ASO tools

Bạn đã đọc đến đây và rõ ràng nó là một hành trình dài. Cảm ơn và mong muốn được nhận thêm chia sẻ và góp ý để hoàn thiện bài này hơn.

Chúc vui!

Phông bạc là gì? Vì sao không phải phông bạt

Wed, 25 Sep 2024 23:13:05 GMT

Phông bạc là gì? Phông bạc là từ lóng chỉ lối sống phô trương, hào nhoáng bề ngoài, thường đi kèm sự giả tạo và khoe khoang quá mức. Nhiều người viết thành "phông bạt", nhưng theo mình chữ đúng là phông bạc, đi ra từ "màn bạc" (silver screen) của điện ảnh, nơi các minh tinh sống xa hoa trước ống kính.

Gần đây, nhiều người dùng từ ‘phông bạt’ để phê phán sự sống lỗi, giả tạo của nhiều người khác trong đời sống.

Thường dùng là chữ phông bạt, và gắn liền với các loại vải pha nylon chuyên làm túi đựng hàng hóa, hay là các dạng vải ngoài trời, kiểu tấm bạt di động.

Mình dùng cách chiết tự và những kiến thức chắp vá nhỏ nhặt để làm rõ.

Ở phiên bản đầu tiên, mình phân tích đúng theo ý tưởng của rất nhiều người và kể cả các trang web chuyên làm nội dung để xếp hạng đầu trên Google:

Fond là cái đáy, nền, hoặc là cái phông màn sân khấu. Bache là tấm vải, tấm bạt để che.. Và không có cái font nào tên Bạt cả. Bài viết trên FB tôi: https://www.facebook.com/share/p/qVHgYL69woDJoa5D/

Thật ra, phân tích theo cách chiết tự kiểu này là dở, dù nó có tìm đúng hướng về nguồn gốc ban đầu của chữ phông và chữ bạt, đều có xuất phát từ tiếng Pháp.

Nghĩ thử lại coi, fond bache là cái ý nghĩa gì. Không có từ tiếng Pháp đủ hợp lý và tình để chứng minh cho cái nghĩa hiện tại của từ phông-bạc/bạt.

“Phông bạt”, hai từ mà người đời hiện tại hay dùng để chỉ thói khoe mẽ, làm màu quá lố của người đời. Nhiều người không có tiền nhưng vì thói khoe khoang, làm màu mà cố vay mượn mà chơi. Theo báo Pháp Luật (https://baophapluat.vn/song-doi-phong-bat-post495822.html#:~:text=(PLVN)%20%2D%20%E2%80%9CPh%C3%B4ng%20b%E1%BA%A1t,c%E1%BB%91%20vay%20m%C6%B0%E1%BB%A3n%20m%C3%A0%20ch%C6%A1i.))

Tôi kiểm tra lại trên kết quả tìm kiếm, và thật sự không tìm ra một lời giải thích nào ở trang đầu tiên. Nhiều người viết thật sự không hiểu họ đang giải thích điều gì.

Tôi mới nhớ lại ngày xưa mình đi học Pháp văn và thầy cô đã dạy cho tôi hiểu ý nghĩa của cụm từ phông bạc.

Phông bạc, hay còn gọi là màn bạc, chính là biểu tượng nguyên thủy của điện ảnh. Mà người phát minh ra điện ảnh, chính là anh em nhà Lumiere (người Pháp), vậy nên chữ phông bạc là xuất phát đúng từ tiếng xử Phú Lang Sa.

Ở thời ban đầu của điện ảnh, cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, các nhà tổ chức chiếu bóng thường sử dụng một loại vải được phủ một lớp kim loại sáng như nhôm hay bạc, để tăng cường độ nét, giảm nhòe hình ảnh trong các cuốn phim. Việc sử dụng các tấm màn bạc này được cho là cải thiện độ sáng và rõ của hình ảnh so với các loại màn vải khác.

Từ đây, thuật ngữ ‘màn bạc’ được dùng rộng rãi và sau đó trở thành đại diện chung cho cả nền công nghiệp điện ảnh, đặc biệt cùng với sự tiến bộ của các phương pháp chiếu bóng và việc xây các rạp cine.

Kéo theo là sự xuất hiện cụm từ ‘minh tinh màn bạc’, ‘silver screen stars’ và những giấc mơ xung quanh nó.

Khi suy nghĩ đến đây tôi chợt nhớ lại một đoạn lời hát trong bài hát đình đám ‘Californication’ của ban nhạc không-thường-mặc-áo Red Hot Chilli Pepper.

little girls from Sweden dream of silver screen quotation

Những cô gái trẻ Thụy Điển cũng không thoát được giấc mơ Hollywood hào nhoáng, điểm đến của sự nổi tiếng, xa hoa của ngành công nghiệp giải trí.

Ai mà rảnh hơn một xíu, có thể nghe và ngẫm nghĩ các lời sấm truyền có trong lời hát của bài hát trên cũng là một ý hay.

Hơi lan man.

Quay lại chỗ này, tôi nghĩ phông bạc, cũng là cách sống của các ‘minh tinh màn bạc’, mà người đại diện tôi lại nghĩ tiếp đến là nhân vật Johnny Fontane trong bộ phim kinh điển Bố Già (Godfather trilogy).

Ngoài tài năng diễn xuất, thì các minh tinh hay người nổi tiếng thời xưa thường không gắn liền với sự nghiệp kinh doanh thành công. Cả nước Mĩ cũng chỉ có một ông tổng thống Ronald Reagan vừa là diễn viên, vừa làm tổng thống.

Lối sống phông bạc là một đặc sản của ngành công nghiệp giải trí với nhiều hào nhoáng, xa hoa bề ngoài, để nuôi con quái vật truyền thông. Bạn càng có danh tiếng, câu chuyện thị phi, hay ồn ào, con quái vật càng ưa thích. Nó ngày càng phình to theo độ lớn của tin giật gân, kéo theo đó là các lợi ích tức thời với sự quan tâm ảo của cộng đồng hay là hợp đồng quảng cáo. Một vòng xoáy không thể dứt được vì những cám dỗ khó cưỡng lại.

Mà có khi anh Johnny ở trên cũng không liên quan đến đâu, chỉ là khuôn mẫu của tôi khi nói đến chữ ‘minh tinh màn bạc’ phải là những anh kép da trắng như vậy, hoặc phải rất style như mấy ông James Bond của Sean Connery, hoặc là James Dean, Alain Delon.

Đó định nghĩa dài dòng, lòng vòng về phông bạc của tôi.

Nếu sản phẩm của bạn Tuyệt vời, nó không cần phải Tốt.

Fri, 26 Aug 2022 17:10:51 GMT

Tư duy ‘càng nhiều tính năng, càng tốt’ là căn nguyên dẫn đến đánh giá sai khi tạo ra sản phẩm, cũng là lý do rất nhiều người thông minh, sáng dạ tạo ra những sản phẩm tồi (ví như nhiều dự án mã nguồn mở).

‘Less is more’, ít hoá nhiều. Đây là châm ngôn của những người theo chủ nghĩa tối giản và nó cũng tương đồng với tư duy làm sản phẩm hiện đại.

Nếu gom hết những điều tốt đẹp và được yêu thích nhất để tích hợp vào sản phẩm của bạn, vậy thì sản phẩm của bạn đại diện cho giá trị nào?

Cách tiếp cận ‘less is more’ khi xây dựng sản phẩm:

Chọn ba thuộc tính hoặc tính năng chính của sản phẩm; đảm bảo những giá trị này luôn đúng, và không cần quan tâm phần còn lại. Ba thuộc tính này xác định cốt lõi và giá trị của sản phẩm — còn lại đều là nhiễu sự.

Phân tích sự thành công với 3 tính năng, giá trị cốt lõi của một vài sản phẩm khi bắt đầu:

Chiếc iPod nguyên bản có các đặc tính: 1) đủ nhỏ để bỏ vào túi quần, 2) có đủ dung lượng để lưu trữ hàng giờ âm nhạc, và 3) dễ dàng đồng bộ với máy Mac.

Khi bắt đầu, Gmail cũng vậy: 1) nhanh, 2) lưu trữ tất cả email của bạn (trước đó 4MB là giới hạn lưu trữ của các dịch vụ mail), và 3) giao diện mới mẻ dựa trên các cuộc trò chuyện và tìm kiếm.

Tất nhiên các chức năng khác có thể được thêm hoặc cải thiện sau này, nhưng nếu phần cơ bản của sản phẩm không thu hút người dùng, việc thêm các tính năng khác cũng phí công.

Bằng cách chỉ tập trung vào số ít tính năng cốt lõi trong phiên bản đầu tiên, bạn buộc phải tìm ra tinh tuý và giá trị thật sự của sản phẩm. Nếu cần “mọi thứ” để sản phẩm tốt, vậy thì bạn sáng tạo chỗ nào, dù đó có thể là những nâng cấp hay ho cho một sản phẩm sẵn có.

Nói cách khác, nếu sản phẩm của bạn tuyệt vời, thì nó không cần phải tốt.

Để tạo nên một sản phẩm tốt trên thị trường, bạn có thể theo sát thị hiếu của người dùng và tập hợp mọi thứ vào trong đó. Còn để có một sản phẩm tuyệt vời, hãy tập trung vào các giá trị cốt lõi và tinh tuý của sản phẩm. Sự sáng tạo của người làm sản phẩm, không phải là tích hợp mọi điều người dùng yêu thích; mà là sự cân nhắc, thận trọng để chọn những điều cốt lõi tạo nên giá trị của sản phẩm.

Bởi vì sự sáng tạo chỉ đạt được mức độ cao nhất, khi người thiết kế và quản trị sản phẩm biết trân trọng những giới hạn; và những hạn chế này sẽ giúp tính sáng tạo bộc phát.

Sản phẩm tốt có mọi thứ mà người dùng muốn; một sản phẩm tuyệt vời chỉ có thứ mà họ cần.

Vậy nên, khi bắt tay làm ra một sản phẩm, hãy bắt đầu bằng những câu hỏi:

Nếu tạo ra sản phẩm mới, ba tính năng chủ chốt nào đủ tuyệt vời để bạn có thể cắt bỏ hay làm qua loa phần còn lại? Bạn có tập trung ít nhất 80% nỗ lực để đảm bảo ba điều đó luôn đúng?

LƯU Ý: Lý thuyết này chỉ áp dụng cho những sản phẩm dành cho người dùng cuối (người mua cũng trực tiếp sử dụng). Đối với những thị trường cần những quy trình mua bán với những danh sách dài tính năng, bạn chỉ cần phát triển càng nhiều tính năng càng tốt, và không nên phí thời gian vào sự đơn giản hay tiện dùng.

Tham khảo: http://paulbuchheit.blogspot.com/2010/02/if-your-product-is-great-it-doesnt-need.html

Các tài liệu quản trị sản phẩm theo Work Backward

Tue, 12 Jul 2022 09:08:24 GMT

Bốn tài liệu tiêu biểu trong lý thuyết quản trị sản phẩm “Working Backwards” xuất phát từ Amazon:

Thông cáo báo chí: Sản phẩm làm gì, và tại sao nó tồn tại
FAQ – Các câu hỏi thường gặp: người đọc sẽ đặt những câu hỏi gì sau khi đọc TCBC
Bản mô tả trải nghiệm khách hàng: khách hàng sẽ thấy và cảm nhận gì khi họ sử dụng sản phẩm, kèm theo các mockup liên quan để bổ trợ cho ngữ cảnh
Hướng dẫn sử dụng: người dùng sẽ đọc gì khi họ cần hiểu cách sử dụng sản phẩm

Trong đó, quan trọng nhất là Thông cáo báo chí (PR – Press release), thường dài tối đa 1,5 trang. Đây chính là kim chỉ nam, chuẩn mực của sản phẩm. Các thành viên liên quan đều có thể quay lại tham khảo trong quá trình phát triển sản phẩm.

Tôi nhận ra rằng việc quản lý các chương trình marketing, promotion cũng có thể áp dụng cách quản lý tài liệu dạng work backward này được, một cách kết hợp khá hay và nên được dùng nhiều hơn.

DAO là gì? Tổ chức tự quản phi tập trung và mô hình Media DAO

Wed, 22 Jun 2022 00:13:33 GMT

DAO là gì? DAO (Decentralized Autonomous Organization) là tổ chức tự quản phi tập trung. Thành viên cùng ra quyết định bằng biểu quyết, còn luật vận hành và ngân quỹ được ghi trong hợp đồng thông minh trên blockchain thay vì nằm trong tay một ban giám đốc. Media DAO là cách áp dụng mô hình đó vào một tổ chức truyền thông, nơi người viết, độc giả và người giữ token cùng sở hữu và điều hành kênh nội dung.

Định nghĩa DAO là gì

DAO là viết tắt của cụm từ Decentralized Autonomous Organization, dịch sang tiếng Việt là tổ chức tự quản phi tập trung.

Để triển khai được DAO thì điều đầu tiên cần định nghĩa và phân tích rõ được khái niệm. Ở DAO, chúng ta có 3 từ cần làm rõ lần lượt là Tổ chức, tự quản, và phi tập trung.

Tổ chức là một tập hợp những con người với mục đích cụ thể.
Tự quản là được tự do quản trị chính mình, bởi những nguyên tắc do mình đề ra.
Phi tập trung là việc phân tán quyền lực của tổ chức, tránh để tập trung vào một nhóm nhỏ gây ra lạm dụng quyền lực. (Theo từ điển Oxford)

Video giải thích hay và dễ hiểu về DAO

Nói cách khác DAO chính là một mô hình phát triển mới, tồn tại song song và khác biệt với mô hình của các công ty, tổ chức hiện tại. Hay DAO có thể là một mô hình của các công ty trong tương lai, một mô hình hợp tác xã kiểu mới trong nền kinh tế phi tập trung.

Như vậy, từ 3 định nghĩa thành phần thì chúng ta xác định được các nội dung khi thành lập một DAO:

Mục đích cụ thể của tổ chức là gì?
Nguyên tắc do chính mình đề ra là gì?
Phân tán quyền lực là như thế nào?

Xu hướng DAO 2021

Hiện trên thế giới có khoảng trên 1.000 DAO đầy đủ tiêu chuẩn, và hơn 10 ngàn là voting DAO, multisig.

Sơ lược về hệ sinh thái DAO (sơ đồ được mượn từ RADA – một group Fb đang muốn trở thành DAO đầu tiên tại Việt Nam về đầu tư)

Tại sao tổ chức truyền thông blockchain nên phát triển thành một Media DAO?

Môi trường Media truyền thống dần lạc hậu và có nhiều bất cập.

Các vấn đề hiện tại của ngành Media truyền thống:

Độc giả và người viết tập trung xung quanh những người khổng lồ độc quyền trong ngành, một mô hình tập trung.
- Lương bổng, thù lao cho người viết, làm nội dung thì vẫn bèo bọt,
- Các ông lớn chỉ tập trung vào quảng cáo, tối đa doanh thu bằng đặt banner, clip ad, hoặc là các loại hình quảng cáo gây trải nghiệm tệ hại cho người đọc.

Sự phát triển nhanh và mạnh của các sản phẩm truyền thông phi tập trung và blockchain, đặc biệt trong thời điểm đại dịch.

Phong trào phi tập trung đang lên với những tiến bộ mới trong việc phát hành, sản xuất nội dung:
- Các ứng dụng cùng với blockchain ngày càng đa dạng và tiềm năng,
- Các bản báo cáo thị trường được xây dựng riêng theo độc giả,
- Các độc giả cũng là nhà đầu tư nhỏ lẻ chung sở thích, cùng nhau đầu tư vào các hình thức nghệ thuật mới và các dự án truyền thông,
- Các công việc xác định danh tiếng; kiểm tra, sàng lọc thông tin giả; trả phí cho các các nội dung độc quyền hay phóng sự điều tra.

Facebook, Google gần như đã hợp nhất Internet, mô hình truyền thông toà soạn kiểu cũ đang bị đe doạ.

Hãy thử phát triển một kênh truyền thông mà không phụ thuộc vào 2 ông lớn trên. Bạn sẽ hiểu được nhận định này.
Những tổ chức nhỏ, độc lập, non trẻ dù có tư tưởng tiến bộ cũng khó cạnh tranh với các tổ chức đã hoạt động lâu năm, và dễ dàng bị đánh bại trong game pay-to-win bao gồm SEO, Social media advertising…

Nhu cầu tìm hiểu và làm việc trong ngành crypto ngày càng tăng cao.

Đặc biệt là khi đại dịch Covid diễn ra, các biện pháp giãn cách khiến cho kinh tế đình trệ, hàng loạt người mất việc và phải tìm hiểu những phương pháp để thay thế công việc cũ cũng như tìm nguồn thu nhập mới.

Mindmap ‘Cách bắt đầu công việc trong ngành web3/crypto’. Vietnamese version for “Working in Crypto or Web 3” Original thread from @thedefiedge: [https://t.co/XWBLW4kKSQ] pic.twitter.com/HPOzktqYQk — Tri | mindmaps.eth 🧠🕸 (@coyotevn) April 5, 2022

Tham khảo Mindmap về Công việc trong ngành crypto

Trong ngành crypto, việc đào tạo và hướng dẫn các nội dung về khái niệm cơ bản, nâng cao đều không có môi trường thực hành rõ ràng. Đa phần nội dung chỉ là lý thuyết hoặc dựa trên điều kiện, trải nghiệm khác nhau của người viết. Các thông tin này chưa mang tính chuẩn mực và thường thay đổi, gây e ngại cho người mới bắt đầu.

Không có cách nào thúc đẩy về đào tạo năng lực crypto cơ bản hay hơn cách thông qua thực hành, trên ứng dụng thực tế, sở hữu được token thật. Đây là tiêu chí quan trọng khi đánh giá hiệu quả phổ cập crypto đến người bình thường: việc dễ dàng sở hữu crypto.

Tiềm năng của DAO và token được thể hiện qua ứng dụng ngày càng đa dạng, với các trường hợp DAO được đầu tư hàng trăm triệu đô.

Đây là thời cơ để làm media, content về crypto tốt hơn. Tận dụng chính xu hướng và thế mạnh của blockchain để xây dựng cộng đồng xung quanh tổ-chức truyền-thông, mang lại lợi ích cho các bên, và cùng xây dựng một media DAO.

Các bộ phận cơ bản của Media DAO

Các bộ phận cơ bản của DAO – @nichanank

Các thành viên của hợp tác xã truyền thông (Media DAO) bao gồm:

Độc giả
Người viết bài, làm nội dung
Các bộ phận phát triển nền tảng
Bộ phận chuyên môn như marketing, research
Bộ phận quản trị
…

Tất cả có cùng chung một TẦM NHÌN là:

Phát triển thành một tổ chức truyền thông về crypto đứng đầu Việt Nam và Đông Nam Á.
Cùng Việt Nam trở thành một cường quốc trong thế giới crypto với tỉ lệ phổ biến crypto cao trên từng người dân.

Hoặc có thể hiểu theo mục tiêu là:

Sản xuất nội dung một cách tốt và bền vững hơn (đây có thể là hình mẫu cho các tổ chức khác)
Tăng cường kết nối giữa người viết/sản xuất nội dung với tổ chức/dự án họ làm việc
Tưởng thưởng cho thành viên của cộng đồng vì đã dành thời gian và chia sẻ cả những góc nhìn, ý tưởng của họ với DAO

Các cơ sở để xem xét mô hình phát triển Media DAO

Hội tụ các đặc điểm cơ bản để phát triển từ một dự án truyền thông thành một Media DAO

Các thành viên, team có khả năng làm việc độc lập, full time remote, môi trường thân thiện với nhu cầu ẩn danh.
Không phụ thuộc vào một tổ chức nào, được tài trợ bởi những nhà đầu tư crypto có tầm nhìn, tâm huyết.
Work/contribute to earn – hiện đang là xu thế của giới crypto.
- Phong cách làm việc full time remote, anonymous, mục tiêu chung.
- Khi tham gia team cần phải trải qua các đợi kiểm tra và phỏng vấn đặc thù
Có thể tận dụng lợi thế đi đầu về câu chuyện và truyền thông khi trở thành Media DAO đầu tiên ở Việt Nam
Có thể tận dụng phong trào crypto đang lên để thu hút thêm nhiều người dùng thật sự

Các thách thức khi đi theo hướng DAO

Quy trình làm việc chưa rõ ràng
Mục tiêu chung mơ hồ
Tinh thần làm việc chủ động, remote…
Nhân sự mỏng, chưa tinh

Các ứng dụng Token trong Media DAO

Đối với độc giả:

Đọc bài trên tổ-chức truyền-thông sẽ được token.
Chia sẻ với bạn bè thông qua app, thực hiện các hoạt động thu thập được token.
Những người nắm giữ token có thể dùng mua/đổi các phần thường khác nhau.
Độc giả vừa thu nạp kiến thức về blockchain, vừa có thể cảm nhận được công nghệ thật sự đằng sau nó.

Đối với người viết/làm nội dung/cộng tác viên:

Xác nhận công việc cần làm
Được trả công bằng token

Đối với người nắm giữ token:

Được tham gia vào việc điều hành DAO
Tham gia quyết định các vấn đề liên quan đến công việc, kế hoạch làm việc.

Các bước triển khai thử nghiệm DAO trong tổ-chức

Đây không phải là ICO hay gọi vốn, Token là một bước đánh dấu việc tổ-chức tham gia vào nền kinh tế phi tập trung mà tổ-chức chính là một phần trong đó. Một thử nghiệm để biết tiền mã hoá có thể thật sự giúp tăng tương tác và độ gắn kết của độc giá nhiều hơn không.

Mỗi đợt thử nghiệm có thể kéo dài 3-6 tháng, gọi là một Season.

Season 1: Phát hành token, tạo NFT thưởng, test tokenomic, test voting.

Phát hành token cho độc giả đọc bài, chia sẻ.
Ai nắm token có quyền đổi thành các NFT giới hạn số lượng. Mua hết sẽ không phát hành nữa.
- Ai nắm NFT có thể dùng để vote các vấn đề liên quan đến hoạt động của Tổ chức DAO. Ví dụ như: chủ đề nội dung mình muốn được theo dõi trong tháng.
- Sau NFT có thể là các vật dụng khác cũng có thể trao đổi với token.
Token cho contributor/writer:
- Thông qua hoàn thành các bài viết, các nhiệm vụ cơ bản.
! Khả năng swap token trong các season khác

Các tiêu chí đánh giá thành công:

Số lượng wallet/user
Số lượng token phát hành
Số lượng token nắm giữ cao nhất không quá 0.02%/ví

Lưu ý

Đây là tài liệu liên tục được cập nhật.
Đây không phải là kêu gọi, lời khuyên đầu tư, mà mang tính chất đề xuất, gợi mở.
Một số từ ngữ không thuần Việt, gây khó hiểu một phần là do người viết không có nhiều thời gian để viết ngắn và đơn giản hơn.
Một số từ ngữ, đoạn văn có cảm giác sáo rỗng, đại-ngôn là do người viết đặt tâm huyết và là một đề xuất cho một tổ chức thực sự. Hoặc đó là một vài chỗ tự-trào, để người đọc có thể thấy được phần nào sự quyết tâm cần có.
Các thông tin đã được cắt xén ít nhiều, để không ảnh hưởng đến các tổ chức liên quan (nếu có)

FAQ – Các câu hỏi thường gặp về DAO

Câu hỏi: Tại sao lại là token mà không phải là một hệ thống điểm thưởng khác (tương tự điểm thành viên The Coffee House)?

Trả lời:

Vì token là sở hữu phi tập trung, một khi được chuyển đến ví của người dùng thì người dùng sẽ tự quản lý và sở hữu, bổ sung vào nguồn …

Suy nghĩ việc dùng token này tương tự các chương trình điểm thưởng khách hàng thân thiết của các bên TMĐT, hoặc thưởng dặm bay của các hãng hàng không, chỉ có điểm khác quan trọng nhất là một khi token đã được phát ra thì sẽ không có cách nào bên phát hành tự động thu lại, hay làm cho số điểm hết hạn.

Các câu hỏi khác:

Các vấn đề liên quan đến Ngân khố (Treasury)
Ai sẽ tài trợ DAO?
Genesis supply sẽ phân chia như thế nào?
Có được back bởi stablecoin?
Có mua lại token cho contributor? Độc giả?
Có làm ICO/IDO?

Tham khảo

Các công cụ phục vụ việc xây dựng, quản trị DAO.

Các bài viết về DAO:

https://medium.com/1kxnetwork/organization-legos-the-state-of-dao-tooling-866b6879e93e
https://medium.com/coinmonks/tokenomics-101-daos-f22dc516fa32
https://decrypt.co/80612/live-by-the-dao-dao-by-the-dao
https://www.facebook.com/groups/857926278494577 Rada – 1 group muốn build Dao của VN dành cho nhà đầu tư.
https://www.notion.so/bankless/BanklessDAO-Wiki-82ba81e7da1c42adb7c4ab67a4f22e8f

Metaverse là gì? Một Thế Giới Ảo Song Song với Nhiều Ứng Dụng Tiềm Năng

Fri, 27 May 2022 22:40:11 GMT

Toàn cảnh Metaverse: giải thích và tiên đoán về tương lai công nghệ.

Metaverse là một khái niệm công nghệ mới có thể giúp đẩy tiềm năng của con người vượt xa hơn nữa cả về không gian và thời gian.

Một người nổi tiếng cũng là tiên phong trong lĩnh vực này là Elon Musk.

Các lĩnh vực công nghệ mà anh ta đã đầu tư bao gồm: xe hơi điện, AI – trí tuệ nhân tạo, tên lửa du hành vũ trụ, công ty đào hầm, súng phun lửa, tàu tốc độ cao, thành phố quang năng (solar city), pin điện…

Vậy các công nghệ này có liên quan gì đến metaverse?

Metaverse có thể là thế giới thực được mô hình hoá trong một không gian ảo, hoặc là một thế giới hoàn toàn trong trí tưởng tượng của những người tạo ra nó. Mục đích của metaverse sẽ phụ thuộc vào người kiến tạo.

Với mục tiêu thúc đẩy con người vượt qua những giới hạn về không gian, thời gian, khám phá vũ trụ, những khu vực con người không bao giờ có thể đặt chân đến trong điều kiện bình thường, như bên trong mạch máu… Metaverse sẽ là mô hình ảo cao cấp và chất lượng nhất, độ nét cao nhất của thế giới thực, đến mức người tham gia không thể biết được sự khác biệt, là họ đang ON hay OFF.

Thám hiểm vũ trụ là một chuyến đi mạo hiểm, có bao nhiêu người sẽ được chọn đi chuyến này?

Nếu sứ mệnh thất bại. Chết là 99%. 1% là sống sót kì diệu.

Metaverse sẽ đóng góp rất nhiều vào hành trình chinh phục sao Hoả

Nếu bạn đã xem phim hoặc đọc tiểu thuyết The Martian (phim Người Sao Hoả do Matt Damon đóng chính), bạn sẽ tưởng tượng được việc gặp nạn trên hành tinh đỏ khó khăn như thế nào.

Và có lẽ không bên nào rảnh để tổ chức một chuyến du hành nguy hiểm hơn, để quay lại cứu một người không chắc đã sống sót? Trừ khi có Trung Quốc giúp đỡ. Lưu ý, đây là các tình tiết trong phim.

Nếu nguy hiểm như vậy thì bao nhiêu người đi cho đủ?! Có cách nào giảm tỉ lệ nguy hiểm của mình không?

Có. Đó là ứng dụng metaverse và các công nghệ của nó.

Các ứng dụng của metaverse trong tương lai

Và bắt đầu từ câu chuyện của Elon Musk.

SpaceX sẽ sản xuất tên lửa với giá tốt nhất, và có thể tái sử dụng để đưa phi thuyền đi và về với chi phí hợp lý, rất kinh tế. Khi đã đủ lực về kinh nghiệm, công nghệ, tập đoàn này sẽ đủ khả năng tổ chức những chuyến du hành xa hơn tới các hành tinh khác.

Thời gian thấm thoát thoi đưa.

Ngày thám hiểm sao Hoả còn không xa. Một phi thuyền đủ chỗ cho 10 phi hành gia xuất sắc nhất của trái đất lên thám hiểm Hoả tinh.

Mọi thứ an toàn, ổn định, diễn ra theo đúng kế hoạch. Phi thuyền bay vào trong không gian hướng về mục tiêu.

Con tàu đáp xuống bề mặt lạnh lẽo của sao Hoả. Quá trình xây dựng căn cứ đầu tiên trên sao Hoả được khởi động. Trong môi trường không trọng lực, các thành viên không giúp được gì nhiều. Sau gần cả năm du hành, các thành viên đang trong quá trình hồi phục, nên sẽ không cần thiết tham gia các hoạt động xây dựng, thám thính.

Các robot và cỗ máy tự hành hay phiên bản tiến hoá của xe điện tự lái hoạt động bằng năng lượng mặt trời cùng bộ pin của Tesla, đang phát huy tác dụng.

Với sự lập trình sẵn bằng AI, mọi thứ cơ bản đã thành hình. Đơn vị hỗn hợp người và robot đầu tiên bắt đầu dựng được các khối đầu tiên của thuộc địa sao Hoả.

Các toà nhà chính của căn cứ được xây dựng bằng máy in 3D tự lắp ráp từ robot đa năng, và các thiết bị đi theo tàu. Vật liệu được tận dụng từ đất đá thải khi đào hầm bằng máy khoan của The Boring Company.

Xong phần chỗ ở, đến phần thức ăn. Các khoang hàng chứa lương thực đã vơi đi rất nhiều, nhưng không cần lo lắng. Công nghệ tổng hợp sinh học sẽ đủ sức tạo ra đủ loại thực phẩm với đầy đủ dưỡng chất như thịt tổng hợp, thuốc dinh dưỡng, và các loại thực phẩm chức năng.

Kèm theo đó là nông nghiệp công nghệ cao trong môi trường không trọng lực, hoặc thuỷ sinh trong terrarium.

Nếu trong quá trình xây dựng và khám phá, các thành viên nhân loại gặp phải chấn thương về xương hoặc phần mềm. Họ sẽ được chữa trị bằng những xenobo, các robot được thiết kế bằng máy tính và tạo nên từ các tế bào gốc. Các mô sinh học thông minh có thể tự tái tạo và chữa trị tổn thương xương, mô tế bào và các cơ quan khác.

Sau nhiệm vụ căn cứ cho các phi hành gia, các robot đã hoàn thành các công việc lập trình sẵn và chuyển hoá thành 3 đơn vị khác nhau.

1/ tiếp tục các nhiệm vụ lặp lại hàng ngày, sử dụng ít năng lượng và mạnh xử lý cực ít.

2/ đơn vị operation, các người máy avatar sẽ được điều khiển bởi con người.

3/ đơn vị computing, tính toán và lên các kế hoạch sinh tồn, khám phá.

Team (2) được điều khiển bởi nhóm điều hành trong trung tâm chỉ huy ở trái đất, hoặc tại các tiền đồn. Tất cả dựa trên công nghệ tăng cường các giác quan, hình ảnh độ nét cao với Virtual Reality (VR), âm thanh sắc nét, tăng cường thính giác mô phỏng theo loài dơi, tăng cường xúc giác với cảm ứng phản hồi và độ nhạy cao.

Một con người ở cách xa hàng triệu ki-lô-mét điều khiển một robot với tất cả giác quan như chính mình đang ở tại hiện trường. (Xem phim Wall-E, và Avatar)

Tất cả liên lạc, kết nối sẽ được đảm bảo thông suốt, liên tục bởi hệ thống thông tin liên hành tinh – Starlink. An toàn, chân thực, rộng mở.

Vậy Elon Musk lấy tiền từ đâu cho đủ để hiện thực hoá giấc mơ này?

Nhờ những fan cuồng và những người ủng hộ, gọi vốn trong cộng đồng (crowd funding). Và tất nhiên tiền mã hoá (crypto currency).

Một cộng đồng web3 đủ lớn để cung cấp tài chính, nhân lực, công nghệ và năng lượng tích cực cho một tầm nhìn của hàng tỉ người ‘Nhân loại trở thành loài liên hành tinh’.

Nếu một người tham gia ủng hộ vào mục tiêu chinh phục sao Hoả bằng crypto, họ có thể nhận được thẻ chứng nhận điện tử (dưới dạng NFT). Với thẻ thành viên của tổ chức (DAO) này, hội viên sẽ nhận được những ưu đãi độc quyền dành cho họ như xem livestream cuộc khám phá sao Hoả, cơ hội mua vật phẩm thu được từ hành trình với giá ưu đãi. Các thành viên toàn quyền quản lý và chuyển nhượng thẻ này, tổ chức khám phá sao Hoả không thể thu lại quyền này; trừ khi diễn ra cuộc bỏ phiếu với hơn 51% số phiếu thuận.

Thật ra, phần nội dung về tiền crypto ở chỗ này hơi tạo cảm giác gượng ép, khiên cưỡng. Nhưng nó có thể là một phần của bức tranh chung. Và đây chỉ là một đánh cược nhỏ cho tương lai công nghệ, vì tất cả những công nghệ trong bài viết này đều đã thực sự thành hình hiện tại.

Metaverse có thể chỉ là một đường dẫn, và việc kết hợp được tất cả những công nghệ hiện đại của con người lại thì có thể làm nên những chuyện lớn lao, vì một mục tiêu vĩ đại.

Việc chọn gì thì do bản thân mỗi người, mỗi năm sau sẽ luôn có thêm những khái niệm mới, huyền ảo hoặc tầm phào hơn nữa.

Vậy bạn chọn viên thuốc màu đỏ hay màu xanh?

“The best minds of my generation are thinking about how to make people click ads.”

DeFi là gì? Hệ sinh thái tài chính phi tập trung, giải thích dễ hiểu

Thu, 26 May 2022 12:32:26 GMT

DeFi là gì? DeFi (Decentralized Finance, tài chính phi tập trung) là các dịch vụ tài chính như vay, cho vay, trao đổi và gửi tiền, chạy bằng hợp đồng thông minh trên blockchain thay vì qua ngân hàng. Hệ sinh thái DeFi là tập hợp các ứng dụng đó nối với nhau trên cùng một blockchain công khai: ai ở đâu cũng dùng được, tự giữ tiền của mình và không phải khai thông tin cá nhân.

Tất cả tiền bạc là vấn đề về niềm tin. – Adam Smith

Từ 2021, ai cũng hào hứng với DeFi từ các chuyên gia đầu tư trên Youtube, KOL Tiktok, tài xế Grab…

Báo The Economist cũng có những bài về DeFi trên trang nhất. Angela Merkel đọc The Economist. Bill Gates cũng vậy.

DeFi chính là một xu hướng mới.

Một cuộc cách mạng trong lĩnh vực tài chính, và nó sẽ thay đổi mọi thứ từ cách chúng ta kinh doanh, thanh toán hoá đơn, kiếm tiền, đầu tư, cho thuê hay giao dịch, đến cả cách “nghĩ” về đồng tiền.

Nhưng khi được yêu cầu giải thích DeFi một cách đơn giản, không ai trả lời được. Ngay cả những chuyên gia crypto cũng chỉ lẩm nhẩm “đó là một mạng lưới phân tán của các ứng dụng tài chính phi tập trung”. Giải thích vậy thì đảm bảo 99% thế giới chẳng ai hiểu.

Vậy DeFi là gì?

Định nghĩa đơn giản về DeFi

DeFi là Tài chính Mở.

Là một hệ thống tài chính tồn tại song song với hệ thống hiện tại, nơi mà bất cứ ai, ở nơi nào trên thế giới đều có thể tiếp cận được với các ứng dụng và dịch vụ tài chính. So với hệ thống ngân hàng hiện nay, DeFi hoạt động linh hoạt hơn và người dùng ngoài việc kiểm soát được tiền của mình cũng không cần phải tiết lộ thông tin cá nhân.

Trong hệ thống tài chính hiện tại, tiền của bạn không thật sự là của bạn khi ở trong hệ thống. Bạn cũng không thể tiếp cận với các ứng dụng và dịch vụ tài chính nếu không tiết lộ các thông tin cá nhân (kèm các điều khoản khác), và gần như bạn có quá ít quyền kiểm soát đối với tiền của mình trong hệ thống.

Trước thời Internet bùng nổ, thông tin nằm trong những cái lồng, và bị kiểm soát từ trên xuống dưới. Internet đã thay đổi điều đó.

Ngày nay, tiền của chúng ta cũng nằm trong những chiếc lồng, bị kiểm soát chặt chẽ. DeFi là một cuộc cách mạng sẽ thay đổi và phá vỡ những chiếc lồng đó.

Tạo nên một thế giới tài chính mở cho mọi người.

Về cơ bản, đây không phải là một hệ thống dựa trên những luật lệ tùy tiện. Nó không chia phe cánh, không ban ơn huệ, cũng không phân biệt. Nó tồn tại để kẻ nghèo nhất cũng đủ tự do và tiếp cận mọi tiện ích của nó như kẻ giàu nhất. Rào cản lớn nhất để gia nhập, đó chính là sự hiểu biết.

Và phần hay nhất của DeFi là?

Bạn không cần phải hiểu các hợp đồng thông minh phức tạp (smart contract, blockchain này nọ), các giao thức mã hoá và cơ chế buôn bán trao đổi phức tạp để sử dụng DeFi; cũng như việc bạn không biết TCP/IP, HTTP và SSL là gì, mà vẫn dùng Internet như thường.

Có thể bạn không hiểu cách Internet vận hành, nhưng bạn vẫn thoải mái sử dụng các công cụ của nó cuộc sống hàng ngày.

Với DeFi cũng vậy.

Khi mà hệ thống tài chính song song này phát triển và chín muồi, các dịch vụ của nó sẽ trở nên nhanh, tốt và dễ sử dụng hơn.

DeFi là một trong những thời cơ tốt nhất trong lịch sử tiền tệ để làm giàu, tích trữ của cải, quản lý tài chính của bạn và đóng góp vào hoạt động đổi mới và sáng tạo toàn cầu.

Và đó chỉ mới là bắt đầu.

Bạn đã dùng DeFi chưa? Bạn có tin nó sẽ thành công hay không? Hãy để lại bình luận bên dưới 👇

Khác biệt giữa cộng đồng Web3 với Web2

Thu, 17 Mar 2022 20:23:24 GMT

Một vài nhận xét về sự khác biệt giữa các cộng đồng và dự án web3 so với web2.

Cộng đồng web3 được đầu tư nhiều hơn. Vì các thành viên gắn bó với cộng đồng ngay từ đầu về khía cạnh kinh tế, và dự án của bạn chính là một “công ty niêm yết” ngay khi mới thành lập, các thành viên luôn muốn thấy được thành công của dự án mà họ đổ tiền vào. Cùng lúc đó, họ cũng đòi hỏi cao hơn nhiều! Họ luôn muốn chắc rằng các nhà sáng lập 1) không rời bỏ dự án; 2) có thể đủ tin tưởng, và khả năng để theo đuổi dự án lâu dài; 3) luôn để ý đến phản hồi của họ để xây dựng sản phẩm. Hãy luôn xem đó là các chuẩn mực và hiểu rằng bạn sẽ không làm hài lòng mọi người được.
Web3 không bao giờ ngủ. Nghĩa là, đôi lúc, bạn cũng không được ngủ. Các dự án cần hiểu rằng thị trường crypto là 24/7, 7 ngày mỗi tuần.
Web3 đồng nghĩa với hiện diện toàn cầu. “Mở rộng ra thị trường quốc tế” là ưu tiên của các công ty và cộng đồng web2. Trong web3, mọi người đến từ khắp nơi trên thế giới. Quốc tế hoá, các kênh giao tiếp với tiếng bản địa và các ưu tiên mở rộng toàn cầu ngay từ những ngày đầu tiên.
Web3 hoạt động với tốc độ chóng mặt. Hệ quả là một thế giới web3 không bao giờ ngủ và dịch chuyển với tốc độ rất cao. Hiện tại là một thời điểm tương đối sớm với web3, luôn có cơ hội ở khắp mọi nơi và tiềm năng phát triển của các ý tưởng sáng tạo rất lớn. Nhiều người đang thử nghiệm và liên tục bức phá các giới hạn mỗi ngày.
Meme là đặc sản cuộc chơi. Các dự án tốt nhất là những dự án có meme thú vị nhất. Giới crypto thích thú với những meme và giúp lan tỏa các dự án có meme hài hước, chọc cười và dễ chia sẻ, có thể gọi là nhân tố Meme của dự án. Tốt nhất là dự án nên tuyển nhiều Meme-intern.
Đây là một sân chơi nhiều bên cùng có lợi. Với những vấn đề mà web2 xem như là yếu tố cạnh tranh, dự án web3 lại coi đó là những cơ hội hợp tác. Trong ngành NFT và crypto, bạn có thể thấy nhiều dự án tương tự nhau, nhưng đừng vội mà cay cú rồi tuyên chiến, cạnh tranh này nọ. Trên thực tế, có nhiều điểm tương đồng như vậy lại càng có cớ ăn mừng và hỗ trợ lẫn nhau. Đó là cơ hội để hợp tác với các dự án có cùng tập người dùng và cùng nhau hiện thực hoá dự án. WAGMI.

NFT Âm nhạc

Wed, 02 Mar 2022 12:11:49 GMT

Product Web3

NFT Âm nhạc

Một trong những lãnh vực phát triển nhanh trong ngành NFT chính là các dự án NFT liên quan đến âm nhạc.

Ngoài mặt, mô hình đơn giản nhất của NFT trong âm nhạc là phiên bản blockchain của iTunes, nghĩa là bạn dùng blockchain hay crypto để mua mấy bài hát. Nhưng tương tự như trên iTunes hay Zingmp3, bạn chỉ mua quyền nghe nhạc, chứ không thật sự sở hữu những bài hát này. Trái lại, NFT âm nhạc ngoài cho phép mọi người nghe những bài hát còn giúp họ ‘sở hữu’ file âm thanh đó thông qua NFT.

Nhưng tại sao cần phải mua bản nhạc mà bạn chỉ cần nghe là đủ?

Lý do cũng tương tự như việc mua ảnh JPEG mà ai cũng có thể tải nhanh bằng một click chuột: giá trị hay đầu cơ về giá trị, mua rẻ bán đắt, sở hữu những món hàng độc, hiếm…

Nhiều người đổ tiền vào NFT vì họ tin rằng giá trị NFT đó sẽ tăng lên; cũng như lợi ích đến từ việc có được mối quan hệ với nghệ sĩ mà họ hâm mộ. Với những người khác, đó có thể là nguồn hỗ trợ tài chính dành cho nghệ sĩ mà họ tin sẽ sớm nổi tiếng. Nếu nghệ sĩ đó thành công, khoản đầu tư vào NFT âm nhạc của họ sẽ tăng nhanh chóng.

@Cooopahtroopa (Một KOL trong mảng NFT Music) ước tính rằng rapper Bajan (Haleek Maul) kiếm được khoảng 226 ngàn đô khi bán NFT âm nhạc trên Catalog, trong khi tiền kiếm được hàng năm trên Spotify của anh ta là $178. Maul cũng đã xác nhận với CoinDesk rằng mình kiếm được 81 ETH sau 5 đợt bán NFT trên Catalog, với tương đương khoảng $250.000 đô tại thời điểm đó.

Here’s how top-selling artists on Catalog compare to their estimated Spotify earnings.@HaleekMaul @whoinvitedgrady @imdanielallan @oshimakesmusic @matthewchaim On average, they've earned 7.5x more from Music NFTs than a year’s worth of streams. pic.twitter.com/EMKLXX9kqU — Coopahtroopa.eth 🔥,🔥 (@Cooopahtroopa) February 3, 2022

Việc ứng dụng tiềm năng của NFT trong lĩnh vực âm nhạc, chủ yếu xoay quanh ý tưởng về việc mỗi nghệ sĩ chỉ cần 1000 fan trung thành ủng hộ là đủ, và NFT sẽ giúp nắm bắt ý tưởng này trong thời đại số. Như vậy phương thức kiếm tiền dựa trên quảng cáo và lượt view sẽ không còn hiệu lực trong mô hình này.

Các NFT âm nhạc có thể dùng để cung cấp vé tham gia các buổi nhạc hội, đi vào các khu vực giới hạn, gặp gỡ riêng nghệ sĩ. Cũng tuỳ vào ý muốn của người nghệ sĩ để xây dựng các chức năng cho NFT của họ.

Trừ khi chuẩn bị trước, các NFT âm nhạc thông thường không mang lại cho người sở hữu các khoản phí bản quyền và tác quyền, tương tự các NFT hình ảnh cũng không có những tính năng đó.

Các mô hình NFT âm nhạc cơ bản

Các chợ NFT âm nhạc

Mặc dù OpenSea cũng có hạng mục dành riêng cho NFT âm nhạc, nhiều nghệ sĩ vẫn muốn ra mắt trên những thị trường chuyên biệt cho nhạc.

Catalog (https://catalog.works/) là tay chơi chính trên thị trường NFT âm nhạc độc bản, còn gọi là 1/1 trong thế giới NFT. Được xây dựng trên Zora Protocol, đứng đằng sau đối thủ chính cùng tên của OpenSea. Vào thời điểm tháng 2/2021, các nghệ sĩ đã bán hơn 2 triệu đô la NFT âm nhạc trên Catalog.

Một vài nghệ sĩ lại thích ra mắt những ấn bản giới hạn thay vì độc bản 1/1, ví dụ như 10 NFT giới hạn cho một bản nhạc.

Một lựa chọn phổ biến khác là Sound.xyz, thường mở bán theo gói mỗi ngày để dành cho các nhà sưu tập và con buôn có thể đúc các NFT âm nhạc. Các NFT vừa đúc xong có thể bán ngay được trên các thị trường thứ cấp như OpenSea hay Rarible.

Một số dịch vụ phát hành NFT âm nhạc độc bản khác như Foundation (https://foundation.app/), Arpeggi (https://www.arpeggi.io/) và FormFunction (https://formfunction.xyz/).

Groovetime (https://www.groovetime.com/) tập trung vào các NFT nhạc và dance, HEAT lại là một nền tảng khác cũng vừa ra đời. BeatFoundry (https://beatfoundry.xyz/) lại cho phép đúc các bản nhạc sáng tác bằng máy, một loại hình âm nhạc kết hợp giữa người và máy học thông qua các thuật toán.

DAO – Hợp tác xã đầu tư NFT âm nhạc

Tương tự như các hợp tác xã chuyên về đầu tư trong thời đại mới, một vài DAO sẽ trao tặng các quỹ, học bổng cho các nghệ sĩ NFT.

MusicFund (https://musicfundnft.com/#faq) phát hành quyền thành viên thông qua NFT, những thành viên có thể biểu quyết mỗi tháng để quyên tặng ETH cho ba nhạc sĩ thông qua quỹ cộng đồng. Ba nghệ sĩ đứng đầu sẽ được nhận lần lượt 0,6 ETH, 0,25 ETH và 0,15 ETH.

Audius cũng tham gia sáng lập điều hành quỹ Audio Grant (https://mobile.twitter.com/audiogrants)

Các DAO thường nghiêng về hướng đầu tư. Noise DAO (https://noisedao.xyz/) khởi đầu với 65 thành viên sáng lập và cùng nhau đóng góp khoảng 1.720 ETH, nhiệm vụ chính là bồi dưỡng các nghệ sĩ NFT và đầu tư vào các NFT âm nhạc.

Một vài DAO hoạt động khá thú vị như Friends with Benefits (https://www.fwb.help/) tổ chức một buổi party cháy vé trong sự kiện NFT.NYC vào tháng 06/2021 với các khách mời như Caroline Polachek, Doss, Pussy Riot, Channel Tres…

NFT chia sẻ phí bản quyền âm nhạc

Thông thường, NFT âm nhạc chỉ chứng nhận quyền sở hữu on-chain của một tài sản số gắn liền với tập tin âm nhạc.

Một vài nền tảng đang cố gắng thực hiện cuộc cách mạng.

Royal (https://royal.io/) muốn giúp các nghệ sĩ tạo các NFT mang phí bản quyền, mà họ gọi là Limited Digital Asset, LDA, tạm dịch là các tài sản số giới hạn. LDA giúp chia sẻ doanh thu – có được từ việc phát trực tuyến – giữa những thành viên nắm giữ NFT.

Tháng 10/2021, 3LAU tạo ra bản LDA đầu tiên từ bài hát Worst Case cùng các ảnh minh hoạ trên OpenSea (https://opensea.io/collection/worst-case-by-3lau-royal). Những người nắm giữ NFT này sẽ nhận 50% phí bản quyền phát nhạc trực tuyến.

Opulous (https://opulous.org/) là nền tảng tích hợp phí bản quyền vào các NFT âm nhạc. Nó cho phép những người nắm token có thể nhận một phần bản quyền âm nhạc thông qua một bản thoả thuận với nghệ sĩ. Ngoài ra, các nghệ sĩ có thể vay DeFi dựa trên giá trị phí bản quyền mà họ có thể thu được trong vòng một năm. Nhà đầu tư DeFi có thể stake tài sản crypto để cấp vốn cho các nghệ sĩ và nhận lại lợi nhuận cao.

NFT video nhạc

Glass.xyz là một nền tảng mới nổi cho phép các nghệ sĩ/ngưới tạo nội dung mint các video của mình thành NFT và tải lên trên nền tảng. Nhưng việc phát hành các video NFT sẽ được biểu quyết bởi các thành viên của cộng đồng.

Nếu dự án thành công, NFT video ca nhạc có thể thay đổi mô hình kiếm tiền hiện tại của Web2, chủ yếu dựa trên quảng cáo và lượt view.

Tạm kết

NFT trong âm nhạc hiện tại vẫn còn cơ bản, và có rất nhiều usecase tiềm năng đi kèm với đó là các thách thức về mặt công nghệ, sản phẩm, cũng như mô hình. Việc trở thành builder, investor hay trader sẽ tuỳ vào mỗi cá nhân, tổ chức. DYOR.

Bình luận và trao đổi thêm bên dưới 👇.

Bạn dùng growth framework nào?

Sun, 19 Sep 2021 07:45:00 GMT

Có rất nhiều growth framework khác nhau, nhưng đa số đều là các biến thể của “chi phí, đầu tư, và kết quả mong đợi.” Việc nắm vững và vận dụng growth framework thể hiện khả năng làm việc và tư duy của một growth marketer.

Một mô hình tăng trưởng hay thử nghiệm growth căn bản được sắp xếp như sau:

Mục tiêu – Mục đích của thử nghiệm là gì?

Giả thiết – các giả thiết chính để thử nghiệm có thể thành công.

Thiết kế thử nghiệm – các bước bạn tưởng tượng để thử nghiệm thành công?

Chi phí ước tính – tiền, thời gian cho marketing, thời gian làm sản phẩm (rất quan trọng, vì bạn cần xác định có cần sự tham gia của dev hay designer không)

Kết quả mong đợi – các giả thiết về các chỉ số liên quan.

Điểm trực giác – trong thang điểm từ 1 tới 5 (5 là cao nhất), bạn tin thử nghiệm này đạt mấy điểm?

Kết quả – kết quả thực tế của các chỉ số liên quan.

Các nhận định – gạch đầu dòng các nhận định có được. Cụ thể.

Bước tiếp theo – các hoạt động có thể làm tiếp sau khi hoàn thành thử nghiệm.

Mô hình tăng trưởng là một khuôn mẫu để định hình các bước một growth marketer tiến hành các thử nghiệm của mình. Nếu một marketer không có một khuôn mẫu nhất định, bạn cũng không thể mong đợi họ sắp xếp các thử nghiệm một cách chính xác.

Một growth framework sẽ giúp marketer nắm được các bước thực nghiệm growth từ đầu tới cuối.

Vì sao Apple luôn chậm đổi mới?

Fri, 10 Sep 2021 02:07:07 GMT

Bởi vì Apple chọn ưu tiên khác với đối thủ.

Nếu Google tập trung đi đầu trong đổi mới sáng tạo, Apple lại không để ý đến việc dẫn đầu.

Apple muốn nâng sự sáng tạo lên một tầm mới bằng cách đảm bảo các công nghệ mới luôn hoạt động hoàn hảo và mượt mà trên nhiều dòng thiết bị của họ.

Cũng như điều hành một công ty, nó sẽ quyết định việc bạn tập trung vào vấn đề gì trong chiến lược kinh doanh. Trọng tâm của Apple trong đổi mới sáng tạo là đảm bảo tích hợp hoàn thiện công nghệ mới vào hệ sinh thái của Apple.

Các team tại Google có thể sáng tạo không giới hạn vì họ thường hoạt động độc lập, và họ có thể làm việc mà không buộc phải giao tiếp nhiều với bộ phận khác. Họ sẽ thường tạo ra những tính năng mới tuyệt vời, tuy nhiên nó không giao tiếp với những thứ khác. Chính điều này làm trải nghiệm người dùng hụt hẫng.

Trong khi đó, Apple cũng có thể có những ý tưởng tương tự cùng lúc hay sớm hơn, rào cản của họ là buộc phải đảm bảo cho tính năng đó làm việc với cả hệ sinh thái hoặc tích hợp được vào nhiều thứ nhất có thể. Như vậy sự khác biệt không nằm ở chỗ tính năng của Apple có thể làm gì, mà là cách mà tính năng đó hoạt động trong hệ sinh thái của Apple.

Tính năng LiveText trong iOS 15

Như ví dụ về tính năng Live Text trên iOS 15, khi bạn chụp hay nhận một bức ảnh có một dãy số điện thoại, bạn chỉ cần nhấn và giữ dãy số đó trên ảnh là có thể gọi điện ngay. Việc này bạn hoàn toàn có thể làm được với Google Lens cách đây vài năm, nhưng bạn cần phải mở app Google Lens, chọn quét tấm ảnh, copy rồi dán số điện thoại từ app qua phần gọi điện.

Cuối cùng, bạn chọn Apple hay Android thì phải coi bạn muốn trải nghiệm nào: Cực kỳ sáng tạo, mới mẻ, với tính năng tối tân hay là chậm một chút nhưng hoàn thiện và tích hợp hoàn hảo hệ sinh thái đi kèm.

Bí quyết thành công khi viết CV giùm người khác

Mon, 06 Sep 2021 12:15:15 GMT

Mình hay được bạn bè, người quen nhờ làm CV hay resume.

Do mình có nghiên cứu kỹ năng viết CV và cũng có một thời gian ngắn tuyển dụng số lượng lớn nhân viên, bạn hãy hình dung đọc mấy trăm hồ sơ giấy trong vài ngày. Còn kinh nghiệm thực tế thì quá trình tìm việc với CV của mình không nhiều, trừ lúc mới ra trường đánh bom rải thảm các công ty.

Có một điều đặc biệt là những người bạn nhờ mình tư vấn về CV đều là người giỏi, hoặc tài năng trong lĩnh vực của họ. Và họ không có thời gian nghiên cứu về hồ sơ công việc và cũng không giỏi trong khoản tự bán mình lắm. Vậy nên họ mới cần mình tư vấn và giúp đỡ.

Nhưng mình cũng có lần gặp tai nạn nghề nghiệp. Mình sẽ kể việc này vào dịp khác.

Từ đó về sau không nhận công khai làm CV cho ai nữa. Mà vẫn có nhiều bạn bè liên lạc nhờ hỗ trợ. Và rất may măn, khoảng 99% bạn được tư vấn đều nhận được việc tốt và là tầm ngắm của nhiều công ty.

Vậy bí quyết thành công khi viết đơn xin việc cho người khác là gì?

1. Hãy xem đây là cơ hội để hiểu rõ thêm về người bạn của mình. Và thật bất ngờ, dù là bạn thân nhưng cho đến khi đọc và nói chuyện thêm để hiểu về công việc của người đó, thì mới càng cảm phục và hâm mộ họ. Hiểu được một người bạn cả trong cuộc sống và công việc rất thú vị.

2. Tính phí viết CV thật đắt. Mấy bạn này đều là ứng viên tiềm năng, vừa giỏi, vừa giàu, mình hỗ trợ tốt thì các bạn làm càng nhanh có việc tốt và phù hợp. Chiêu này, mình học được từ Harvard đó. Tỉ lệ vào trường rất thấp, và tỉ lệ thành công khi ra trường rất cao, vì trường đã chọn các bạn nhà không giàu thì cũng cực giỏi, cơ hội ra đời thành công là rất lớn.

3. Áp dụng triết lý “so what” vào việc tư vấn và cả cuộc sống. Mỗi khi nói chuyện về công việc, bạn sẽ có xu hướng nói nhiều về thành công và những gì thấy hợp lý, đáng chú ý. Chỉ cần chăm chú lắng nghe và đặt câu hỏi “Thì sao?”, bạn đã có cơ hội nhìn lại và hiểu được điều nào thật sự là quan trọng trong những thành tích đó.

Còn các bí quyết khác nữa, nhưng quan trọng là mùa dịch này có ai còn cần tư vấn CV nữa không?!

Hãy giũ sạch bụi hồ sơ công việc của mình, vì bạn sẽ không biết được khi nào thời điểm đó sẽ đến đâu!

Note này sẽ được nhiều sếp để ý vì có ý đồ xúi bẩy nhân viên của họ làm điều phản nghịch, và mấy sếp đừng lo đây chính là cơ hội cho cả hai bên nhìn lại những gì mình đã làm.

Kỹ năng cốt lõi của Product Manager

Wed, 01 Sep 2021 19:00:27 GMT

Một PM cần có những năng lực lõi:

thực hiện phỏng vấn người dùng và cho người dùng sử dụng thử sản phẩm
điều hành các cuộc design sprint
lên kế hoạch sản phẩm và sắp xếp ưu tiên tính năng
nghệ thuật phân bố nguồn lực
đánh giá thị trường
nắm rõ và truyền đạt chính xác yêu cầu từ kinh doanh sang kỹ thuật và ngược lại
đặt và điều chỉnh giá, xây dựng mô hình doanh thu
xác định và theo dõi các thông số quan trọng

Đây là những kĩ năng cơ bản mà một PM cần có, đa số các môn này nên được giảng dạy ở một trường đào tạo về Product Management. Hoặc được phát triển dựa vào nhiều năm kinh nghiệm, tự học và được hướng dẫn trong môi trường làm sản phẩm chuyên nghiệp.

Làm PM ở Startup hay Corporate?

Sat, 28 Aug 2021 23:01:41 GMT

Khi bắt đầu quãng đường làm PM, chắc sẽ có đôi lần bạn tự đặt câu hỏi:

Làm Product Manager ở Startup hay Corporate?

Cùng xem xét các yếu tố cơ bản để một Product Manager cần biết khi tìm một công ty phù hợp để đầu quân.

Phân loại startup và công ty trưởng thành

Trước tiên cần phân loại các công ty công nghệ theo giai đoạn phát triển của công ty: startup và công ty đã trưởng thành.

Startup là những công ty mới khởi nghiệp, chưa đứng vững, ít người biết đến sản phẩm, và chưa có nhiều người dùng trung thành.

Công ty trưởng thành đã đứng vững trong ngành nhiều năm. Sản phẩm đã hoàn thiện, tài chính ổn định, có lượng lớn người dùng trung thành.

Làm Product Manager ở Startup

Bên cạnh các nhiệm vụ cơ bản như khám phá, xác định và xây dựng, PM có thể phải định giá sản phẩm, làm marketing, hỗ trợ khách hàng và đôi khi là bán hàng. Môi trường startup thường bề bộn, không qui củ, và người PM phù hợp với startup sẽ dễ dàng hoạt động và tỏa sáng trong một môi trường mơ hồ, không ổn định; thường thay đổi định hướng.

Tình trạng của nhiều startup cũng được nhà đồng sáng lập của mạng xã hội LinkedIn, Reid Hoffman ví von:

Khởi nghiệp như là bạn đang nhảy xuống một vực sâu và cùng lúc đó thì vừa rơi, vừa lắp ráp một chiếc máy bay. Reid Hoffman – Linkedin founder

Ưu

PM có cơ hội tiếp cận việc hoạch định chiến lược của công ty, làm việc trực tiếp với các lãnh đạo và điều hành, hoặc là thành viên trong đó. Những PM này thường có khả năng đương đầu nhiều rủi ro hơn và tạo tác động lớn hơn. Họ cũng có nhiều ảnh hưởng và vị thế đối với các nguồn lực trong công ty.

Khuyết

Môi trường thường không có người hướng dẫn, hay hình mẫu để học hỏi, cũng như là kinh nghiệm sẵn có. Người PM cần phải tự thân vận động để học hỏi, tìm kiếm trợ giúp từ bên ngoài. Công ty thường ít tiền, và PM thường không đủ kinh nghiệm để thành công nhiều việc được giao.

Làm PM ở công ty lớn, ổn định

Phạm vi làm việc của PM hẹp hơn và có người đảm trách những phần liên quan đến định giá, chiến lược thị trường… PM không đứng một mình, mà có hàng loạt PM đồng đội khác.

Ưu

PM ở các công ty lớn thường được đào tạo và hướng dẫn bài bản, cũng như có sẵn các hình mẫu ở công ty. Ngoài ra là được học hỏi từ kinh nghiệm nội bộ và các tiêu chuẩn chung từ người đi trước. Do cộng tác chặt chẽ lâu dài với team kỹ thuật nên dễ tạo mối quan hệ tốt. Đây là một trong những mấu chốt tạo nên tác động tích cực lâu dài và thuận lợi phát triển sự nghiệp. Tại đây, sản phẩm đã đứng vững trong thị trường, với lượng người dùng trung thành lớn, các chỉ số hoạt động cơ bản cũng sẵn có, nên sẽ dễ làm việc hơn so với việc phải vừa làm vừa mò mẫm.

Khuyết

PM thường ít được tiếp cận với chiến lược của công ty và cũng chỉ là một trong nhiều bộ phận lắng nghe ‘khách hàng’. Thỉnh thoảng dễ bị lạc lối trong hệ thống và quy trình; thường phải đụng chạm nhiều hơn về mặt chính trị cũng như kiểm soát ngân sách, nguồn lực chặt chẽ.

Quan hệ giữa người sáng lập, nhóm điều hành và PM.

Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định làm việc ở startup hay công ty lớn chính là mối quan hệ giữa những người sáng lập và quá trình phát triển sản phẩm cũng như PM.

Trong các công ty startup giai đoạn đầu, cần phải hiểu rõ ảnh hưởng của founder tới quy trình làm sản phẩm. Nếu họ tham gia quá sát sao, PM chỉ đóng vai trò phụ trợ, giúp hiện thực hóa ý tưởng của họ hoặc test sản phẩm, concept với khách hàng; thay vì tự tư duy và phát triển ý tưởng của riêng họ. Đây là điều thú vị đối với các PM thích đồng hành cùng với đội ngũ sáng lập và điều hành để phát triển sản phẩm. Nhưng với các PM muốn tự chủ nhiều hơn trong định hướng sản phẩm, điều này rất khó chịu.

Ngoài ra, cần phải xem xét đến các yếu tố khác như: sản phẩm B2B, B2C, ngành nghề; đồng nghiệp, văn hóa công ty (đa dạng, bao dung, giờ giấc linh hoạt, làm remote) và tất nhiên là lương thưởng.

Vậy, là PM bạn sẽ chọn startup hay corporate?

Manhattan Kaboul

Wed, 18 Aug 2021 22:12:04 GMT

Em gái nhỏ Afghan. Ảnh tìm được trên Genius.

Theo mình Manhattan Kaboul là bài hát hay nhất về chiến tranh trong thế kỷ XXI. Và nó lại là bài hát liên quan đến Mỹ và Afghanistan.

Ngày hôm nay, nhìn thấy hình ảnh trực thăng Mỹ tháo chạy ở Afghanistan, mình lại nhớ đến bài hát này. Trùng hợp sao nó lại giống hình ảnh ở Việt Nam 1975.

Và cũng nhớ đến những lần truyền thông đưa tin về Ta li băng, những kẻ phiến quân, điên cuồng…

Sau tất cả, chỉ là câu chuyện xung đột về ý thức hệ, dân chủ, chiến tranh, viện trợ, địa chính trị, lợi ích quốc gia… và những người dân mắc kẹt ở giữa.

Không biết gần 50 năm trước, có một thằng nào đó, ở một nước nào đó cũng lên mạng xã hội và bồi hồi tư tưởng về số phận của những người dân của một nước kém văn minh, đói khổ, và lầm lạc vì chiến tranh không.

Hãy nhìn vào tấm gương đó. Lịch sử thật sự lặp lại.

Mình định dịch lại bài hát theo từng đoạn văn, nhưng thật sự là ‘ý tại ngôn ngoại’ nên không biết làm sao dịch một bài hát nhiều ý nghĩa bằng những lời văn dông dài. Vậy nên mình nghĩ là mình dịch thành thơ, với kiểu thơ 5 chữ. Với hi vọng nó vẫn sẽ gọn gàng, và giữ được phần nào ý nghĩa của bài hát.

Loại thơ này mình học theo ông Thái Bá Tân.

**Manhattan Kaboul

**Lời: Renaud

Nhạc: Jean-Pierre Bucolo

Ca sĩ: Renaud – Axelle Red

Dịch thơ: Trí


Anh Porto Rico

Trở thành dân New York

Mê cô-ca, cà-phê

Làm việc trong cao ốc.

Em gái nhỏ Afghan

Ở bên kia trái đất

Không biết Mã Nhật Tân,

Chỉ buồn đau, chiến trận.

Hai thế giới khác biệt

Vô danh, mà giống nhau

Vỡ tan bởi bạo lực

Bất tận thờ chiến tranh.

Một chiếc Bảy Bốn Bảy

Qua khung cửa, nổ tung

Trời xanh, mây đen kéo

Mưa bom xuống làng quê

Vĩnh biệt, giấc mơ Mỹ

Em, thoát kiếp nô lệ

Kẻ Hồi giáo độc tài

Có đọc Coran không?

Em về với cát bụi

Vũ trụ ngoài tay với,

Đất nước này em yêu

Cuối cùng là hư ảnh?

Thần thánh và tôn giáo

Xung đột nền văn minh

Vũ khí, cờ, đất nước

Nguỵ biện cho chiến tranh.


Petit portoricain, bien intégré quasiment new-yorkaisDans mon building tout de verre et d’acierJe prends mon jobUn rail de coke, un café

Petite fille afghane

De l’autre côté de la terre

Jamais entendu parler de Manhattan

Mon quotidien c’est la misère et la guerre

[Refrain : Axelle Red & Renaud]Deux étrangersAu bout du monde, si différentsDeux inconnus

Deux anonymes, mais pourtantPulvérisés, sur l’autelDe la violence éternelle

[Couplet 2 : Renaud & Axelle Red]

Un 747, s’est explosé dans mes fenêtres

Mon ciel si bleu est devenu orage

Lorsque les bombes ont rasé mon village

[Refrain : Axelle Red & Renaud]Deux étrangers au bout du mondeSi différentsDeux inconnus, deux anonymes

Mais pourtantPulvérisés, sur l’autelDe la violence éternelle

[Pont : Renaud & Axelle Red]

So long, adieu mon rêve américain

Moi, plus jamais esclave des chiensIls t'imposaient l’Islam des tyransCeux-là n'ont-ils jamais lu le Coran ?

[Couplet 3 : Renaud & Axelle Red]

J’suis redevenu poussièreJe s'rai pas maître de l’universCe pays que j’aimais tellement serait-ilFinalement colosse aux pieds d’argile ?

Les dieux, les religions

Les guerres de civilisation

Les armes, les drapeaux

Les patries, les nations

Font toujours de nous de la chair à canon

[Refrain : Axelle Red & Renaud]Deux étrangers au bout du monde, si différentsDeux inconnus, deux anonymes, mais pourtantPulvérisés, sur l’autel, de la violence éternelle

Thuật ngữ ‘ACT SOLID’

Mon, 12 Jul 2021 16:29:15 GMT

ACT SOLID là cụm từ viết tắt do team product Twitter tạo ra, đại diện cho các đội ngũ, bộ phận trong công ty có liên quan đến quá trình phát triển sản phẩm. Trách nhiệm của Product Manager là xây dựng được quy trình nhằm diễn giải và hiện thực hoá được các ý tưởng, đóng góp ý phản hồi từ các bộ phận trên vào sản phẩm.

Analytics (Phân tích)
Communications (Truyền thông)
Trust and Safety: Tin cậy và An toàn, bộ phận đảm bảo sự an toàn cho người dùng, cũng như xây dựng niềm tin giữa người dùng với nền tảng, và giữa người dùng với nhau. Bảo vệ người dùng khỏi những hành vi xâm phạm và đảm bảo một môi trường lành mạnh khi hoạt động trên một nền tảng. Các công ty có bộ phận T&S thường là những công ty vận hành các nền tảng mà người dùng tương tác với nhau như: Airbnb, Twitter, eBay…
Support (Hỗ trợ)
Operations (Vận hành)
Legal (Pháp lý)
International (Quốc tế)
Design (Thiết kế)

Dùng ACT SOLID để có thể thấy được sự liên hệ chặt chẽ giữa nhiều mặt trong công ty với sản phẩm công nghệ mà họ đang xây dựng.

Act solid, tiếng Việt, còn có nghĩa là “Cùng hành động”, hay ‘hành động đồng nhất’ một hàm nghĩa hay trong product managment.

Bytedance và preload

Sun, 13 Jun 2021 00:53:56 GMT

Bài này viết tổng quan về cách Bytedance sử dụng chiến lược preload để thu thập hàng chục triệu người dùng vào lúc khởi đầu.

Bytedance là một trong những công ty công nghệ hàng đầu Trung Quốc với các ứng dụng giải trí nổi tiếng quốc tế như TikTok, Capcut, ULike… Họ thành công vang dội ở thị trường Trung Quốc với ứng dụng đọc tin tổng hợp Toutiao.

Preload là gì?

Preload hay pre-install là hoạt động cài đặt sẵn các ứng dụng trên các điện thoại Android vừa xuất xưởng và trước khi đến tay người tiêu dùng. Hoạt động preload bao gồm nhiều cấp độ từ đầu nguồn là các hãng sản xuất thiết bị trải dài qua các nhà phân phối, đại lý cho đến các cửa hàng bán lẻ.

Việc cài đặt sẵn các ứng dụng vào điện thoại mới được thực hiện bằng các thiết bị chuyên dụng, trong vòng 5 phút một thiết bị có thể cài đặt xong 12 chiếc điện thoại. Như vậy một giờ đồng hồ có thể cài được 145 điện thoại. Với 86 máy, và 8 giờ làm việc có thể cài đặt 100 ngàn chiếc điện thoại. Tốc độ preload bằng thiết bị chuyên dụng

Từ nhà máy đến người dùng

Khi các điện thoại được đưa đến các điểm phân phối sẽ được đội ngũ điều hành của Toutiao theo dõi chặt chẽ qua các bảng tính với các thông số về tỉ lệ cài đặt và kích hoạt mỗi ngày. Họ đặc biệt quan tâm các chỉ số như tỉ lệ người dùng còn lại sau 30 ngày (30 day retention rate), các đời máy, A/B test và địa điểm kích hoạt…

Preload đối với các hoạt động acquisition của Bytedance chỉ là bước đầu, tiếp đó, họ cần phải làm việc với các chủ cửa hàng, đại lý trung gian ngay sau khi điện thoại xuất xưởng và trước khi tới tay người tiêu dùng.

Ban đầu, Bytedance trả 0,4 nhân dân tệ (khoảng 0,06 đô la cho một cài đặt). Sau 4 năm, phí cài đặt đã tăng lên 12 NDT (~1,68 đôla)

Ở các thị trường đang phát triển như Trung Quốc, người tiêu dùng thường không để ý và cũng không quan tâm đế các ứng dụng được cài sẵn trong điện thoại Android của họ. Điều khiến họ chú ý nhiều hơn đó chính là giá cả, thương hiệu và phần cứng của điện thoại.

Toutiao có nhiều lợi thế một khi người dùng đã mở ứng dụng của họ, bởi vì đọc tin tức và theo dõi các nội dung thời sự là một thói quen và nhu cầu hàng ngày của người dùng.

Cạnh tranh trong preload

Hoạt động preload ngày càng phổ biến trong ngành công nghệ ở Trung Quốc. Preload được chia thành nhiều cấp độ khác nhau từ nhà sản xuất, đại lý cấp 1, cấp 2, đến cả các cửa hàng cũng nhận cài đặt trước. Đỉnh điểm, trong một phóng sự của truyền hình quốc gia có trường hợp preload hơn 60 ứng dụng trên một điện thoại mới mua.

Các thoả thuận hợp tác với các hãng lớn như Huawei, Xiaomi để cài đặt sẵn ứng dụng cũng gặp bất lợi. Vì khi điện thoại đến tay nhà phân phối, họ cũng có thể cài đặt lại hệ điều hành và các ứng dụng preload khác.

Hiện tại, Bytedance chuyển hướng tập trung chiến lược chi trả cho việc kích hoạt ứng dụng. Họ hợp tác chặt chẽ hơn với các nhà phân phối nhỏ, kho ở các địa phương để đảm bảo ứng dụng của họ không bị gỡ trước khi tiếp cận được với người dùng.

Các quản lý cửa hàng cũng trực tiếp tham gia vào hoạt động preload và được trả tiền dựa trên từng lượt cài đặt sẵn bởi nhân viên của họ. Họ đã tích hợp việc cài và kích hoạt ứng dụng trong quy trình bán điện thoại của cửa hàng, nhân viên bán hàng sẽ giúp khách cài đặt điện thoại, gắn sim, đặt password, xác nhận bảo hành, giới thiệu các tính năng và hướng dẫn sử dụng cơ bản. Đây cũng là thời điểm hợp lý để kích hoạt các app đã được cài sẵn. Tỉ lệ kích hoạt lúc này gần như hoàn hảo vì được chính người bán hàng thực hiện trước khi trao tay người dùng.

Ngoài ra, Bytedance cũng thường xuyên thực hiện các chương trình chăm sóc khách hàng thực địa, họ thuê các công ty sự kiện với các nữ nhân viên hỗ trợ cài đặt ứng dụng cho người dùng. Các hoạt động này đặc biệt hiệu quả với các khách hàng trung niên.

mtri.me

Quy tắc dọn dẹp DNS của domain lâu đời bằng AI agent

Nguyên tắc

Quy tắc chuyển Google Drive đầy dung lượng giữa 2 tài khoản

Đăng nhập 2 tài khoản Google

Chọn file nào cần chuyển

Chuyển từng file

Vấn đề kỹ thuật riêng của Drive API

Bước hay bị quên nhất: thùng rác vẫn tính vào quota

An toàn khi thao tác

CastMD

Claude for Chrome

CleanMyMac X

Clip

Ferdium

Google Chrome

GoTiengViet

Loom

Monologue

Notes

Obsidian

Pastebot

Preview

Rovo

Shottr

Tab-Snap

Threadmark

Typinator

Vimium

1Password

Antigravity (agy)

Astro

Beam Analytics

Bitbucket

Bolt.new

Canva

Claude Code

Cloudflare

cmux

Codex

Confluence

Factory AI

git / gh

Gmail

Google Drive

Google Sheets

Grok CLI

Jira

Keystatic

Listmonk

Netlify

NotebookLM

OpenClaw

Plausible

Resend

Tally.so

Todoist

Cơm treo

Tri Agent-Native Standard

Purpose

Core Principle

Design Layers

1. File-First, Git-Backed

2. Draft Before Public

3. Every Public Action Has a Rollback

4. CLI Is the Agent API

5. Human-Readable and Machine-Readable Output

6. Primitive First, Workflow Later

7. Context Is Product State

8. Visible Progress, No Silent Mutation

9. Approval Based on Stakes and Reversibility

10. Parity Map

11. Composability

12. Error Handling and Recovery

CLI Design Standard

Example: /mt command

One-Liner

Command Tree

Publishing Flow

Safe Default

Example: `/mt` command